{"id":1027,"date":"2025-03-27T12:49:08","date_gmt":"2025-03-27T12:49:08","guid":{"rendered":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/?p=1027"},"modified":"2025-03-27T12:57:21","modified_gmt":"2025-03-27T12:57:21","slug":"khoi-nghia-ba-trieu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/2025\/03\/27\/khoi-nghia-ba-trieu\/","title":{"rendered":"Kh\u1edfi ngh\u0129a B\u00e0 Tri\u1ec7u"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"1027\" class=\"elementor elementor-1027\">\n\t\t\t\t<div class=\"has_eae_slider elementor-element elementor-element-6cbc9ac e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"6cbc9ac\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3cb90ad elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"3cb90ad\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t<h3 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">KH\u1edeI NGH\u0128A B\u00c0 TRI\u1ec6U<\/h3>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"has_eae_slider elementor-element elementor-element-99ae776 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"99ae776\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-71c5409 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"71c5409\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span style=\"color: #000000;\">B\u00e0 Tri\u1ec7u (ch\u1eef H\u00e1n: \u8d99\u5a46, c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 Tri\u1ec7u Trinh N\u01b0\u01a1ng, Tri\u1ec7u Th\u1ecb Trinh hay Tri\u1ec7u Qu\u1ed1c Trinh, sinh ng\u00e0y 08 th\u00e1ng 11 n\u0103m 226 \u2013 04 th\u00e1ng 04 n\u0103m 248) l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee7 l\u0129nh kh\u00e1ng chi\u1ebfn th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 3 t\u1ea1i Vi\u1ec7t Nam.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">B\u1ed1i c\u1ea3nh<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m 226, S\u0129 Nhi\u1ebfp m\u1ea5t, vua \u0110\u00f4ng Ng\u00f4 l\u00e0 T\u00f4n Quy\u1ec1n b\u00e8n chia \u0111\u1ea5t t\u1eeb H\u1ee3p Ph\u1ed1 v\u1ec1 b\u1eafc thu\u1ed9c Qu\u1ea3ng Ch\u00e2u d\u00f9ng L\u00e3 \u0110\u1ea1i l\u00e0m th\u1ee9 s\u1eed; t\u1eeb H\u1ee3p Ph\u1ed1 v\u1ec1 nam l\u00e0 Giao Ch\u00e2u, sai \u0110\u1edbi L\u01b0\u01a1ng l\u00e0m th\u00e1i th\u00fa; v\u00e0 sai Tr\u1ea7n Th\u00ec l\u00e0m th\u00e1i th\u00fa qu\u1eadn Giao Ch\u1ec9. L\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, con c\u1ee7a S\u0129 Nhi\u1ebfp l\u00e0 S\u0129 Huy t\u1ef1 n\u1ed1i ng\u00f4i v\u00e0 x\u01b0ng l\u00e0 th\u00e1i th\u00fa, li\u1ec1n \u0111em binh ch\u1ed1ng l\u1ea1i.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000; font-style: inherit; font-weight: inherit; font-family: var( --e-global-typography-text-font-family ), Sans-serif; text-align: var(--text-align); background-color: var(--ast-global-color-4);\">B\u1ea3n \u0111\u1ed3 Tam qu\u1ed1c n\u0103m 262, \u0110\u00f4ng Ng\u00f4 ki\u1ec3m so\u00e1t Giao Ch\u00e2u.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u1ee9 s\u1eed L\u00e3 \u0110\u1ea1i b\u00e8n xua qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh. Do nghe l\u1eddi chi\u00eau d\u1ee5, S\u0129 Huy c\u00f9ng n\u0103m anh em ra h\u00e0ng. L\u00e3 \u0110\u1ea1i \u0111em ch\u00e9m t\u1ea5t c\u1ea3 r\u1ed3i \u0111em \u0111\u1ea7u g\u1eedi v\u1ec1 V\u0169 X\u01b0\u01a1ng. D\u01b0 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a S\u0129 Huy ti\u1ebfp t\u1ee5c ch\u1ed1ng l\u1ea1i, khi\u1ebfn L\u00e3 \u0110\u1ea1i mang qu\u00e2n v\u00e0o C\u1eedu Ch\u00e2n gi\u1ebft h\u1ea1i m\u1ed9t l\u00fac h\u00e0ng v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Cu\u1ed9c \u0111\u1eddi v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Kh\u00e1ng chi\u1ebfn c\u1ee7a Vi\u1ec7t Nam<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">T\u01b0\u1ee3ng B\u00e0 Tri\u1ec7u t\u1ea1i \u0111\u1ec1n th\u1edd tr\u00ean n\u00fai N\u01b0a thu\u1ed9c th\u1ecb tr\u1ea5n N\u01b0a huy\u1ec7n Tri\u1ec7u S\u01a1n t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Tri\u1ec7u Th\u1ecb Trinh sinh ng\u00e0y 2 th\u00e1ng 10 n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd (8 th\u00e1ng 11 n\u0103m 226)[1] t\u1ea1i mi\u1ec1n n\u00fai Quan Y\u00ean (hay Qu\u00e2n Y\u00ean), qu\u1eadn C\u1eedu Ch\u00e2n, nay thu\u1ed9c l\u00e0ng Quan Y\u00ean (hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 Y\u00ean Th\u00f4n), x\u00e3 \u0110\u1ecbnh Ti\u1ebfn, huy\u1ec7n Y\u00ean \u0110\u1ecbnh, t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">T\u1eeb nh\u1ecf, b\u00e0 s\u1edbm t\u1ecf ra c\u00f3 ch\u00ed kh\u00ed h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi. Khi cha b\u00e0 h\u1ecfi v\u1ec1 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng mai sau, tuy c\u00f2n \u00edt tu\u1ed5i, b\u00e0 \u0111\u00e3 r\u1eafn r\u1ecfi th\u01b0a: &#8220;L\u1edbn l\u00ean con s\u1ebd \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c nh\u01b0 b\u00e0 Tr\u01b0ng Tr\u1eafc, Tr\u01b0ng Nh\u1ecb&#8221;. Cha m\u1eb9 \u0111\u1ec1u m\u1ea5t s\u1edbm, B\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn \u1edf v\u1edbi anh l\u00e0 Tri\u1ec7u Qu\u1ed1c \u0110\u1ea1t, m\u1ed9t h\u00e0o tr\u01b0\u1edfng[2] \u1edf Quan Y\u00ean.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">L\u1edbn l\u00ean, b\u00e0 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 s\u1ee9c m\u1ea1nh, gi\u1ecfi v\u00f5 ngh\u1ec7, l\u1ea1i c\u00f3 ch\u00ed l\u1edbn. \u0110\u1ebfn n\u0103m 19 tu\u1ed5i g\u1eb7p ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecb d\u00e2u (v\u1ee3 \u00f4ng \u0110\u1ea1t) \u00e1c nghi\u1ec7t,[3] b\u00e0 gi\u1ebft ch\u1ecb d\u00e2u r\u1ed3i v\u00e0o \u1edf trong n\u00fai N\u01b0a (nay thu\u1ed9c c\u00e1c th\u1ecb tr\u1ea5n N\u01b0a huy\u1ec7n Tri\u1ec7u S\u01a1n, x\u00e3 M\u1eadu L\u00e2m huy\u1ec7n Nh\u01b0 Thanh, x\u00e3 Trung Th\u00e0nh huy\u1ec7n N\u00f4ng C\u1ed1ng, Thanh H\u00f3a), chi\u00eau m\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n ng\u00e0n tr\u00e1ng s\u0129.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">M\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m M\u1eadu Th\u00ecn (248), th\u1ea5y quan l\u1ea1i nh\u00e0 \u0110\u00f4ng Ng\u00f4 (Trung Qu\u1ed1c) t\u00e0n \u00e1c, d\u00e2n kh\u1ed5 s\u1edf, B\u00e0 Tri\u1ec7u b\u00e8n b\u00e0n v\u1edbi anh vi\u1ec7c kh\u1edfi binh ch\u1ed1ng l\u1ea1i.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">T\u1eeb hai c\u0103n c\u1ee9 n\u00fai v\u00f9ng N\u01b0a v\u00e0 Y\u00ean \u0110\u1ecbnh, hai anh em b\u00e0 d\u1eabn qu\u00e2n \u0111\u00e1nh chi\u1ebfm huy\u1ec7n tr\u1ecb T\u01b0 Ph\u1ed1[4] n\u1eb1m \u1edf v\u1ecb tr\u00ed h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng M\u00e3. \u0110\u00e2y l\u00e0 c\u0103n c\u1ee9 qu\u00e2n s\u1ef1 l\u1edbn c\u1ee7a quan qu\u00e2n nh\u00e0 \u0110\u00f4ng Ng\u00f4 tr\u00ean \u0111\u1ea5t C\u1eedu Ch\u00e2n. Th\u1eeba th\u1eafng, l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ngh\u0129a qu\u00e2n chuy\u1ec3n h\u01b0\u1edbng xu\u1ed1ng ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng \u1edf v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng con s\u00f4ng n\u00e0y.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">\u0110ang l\u00fac \u1ea5y, Tri\u1ec7u Qu\u1ed1c \u0110\u1ea1t l\u00e2m b\u1ec7nh qua \u0111\u1eddi.[5] C\u00e1c ngh\u0129a binh th\u1ea5y b\u00e0 l\u00e0m t\u01b0\u1edbng c\u00f3 can \u0111\u1ea3m, b\u00e8n t\u00f4n l\u00ean l\u00e0m ch\u1ee7. B\u00e0 \u0111\u00e3 ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi ba anh em h\u1ecd L\u00fd \u1edf B\u1ed3 \u0110i\u1ec1n \u0111\u00e1nh chi\u1ebfm c\u00e1c v\u00f9ng \u0111\u1ea5t c\u00f2n l\u1ea1i \u1edf ph\u00eda B\u1eafc Thanh H\u00f3a ng\u00e0y nay. \u0110\u1ed3ng th\u1eddi, b\u00e0 x\u00e2y d\u1ef1ng tuy\u1ebfn ph\u00f2ng th\u1ee7 t\u1eeb v\u00f9ng c\u0103n c\u1ee9 B\u1ed3 \u0110i\u1ec1n \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n Th\u1ea7n Ph\u00f9 (Nga S\u01a1n, Thanh Ho\u00e1) \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n vi\u1ec7n binh c\u1ee7a gi\u1eb7c Ng\u00f4 theo \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n t\u1ea5n c\u00f4ng t\u1eeb ph\u00eda B\u1eafc. Khi ra tr\u1eadn, B\u00e0 Tri\u1ec7u m\u1eb7c \u00e1o gi\u00e1p v\u00e0ng, \u0111i gu\u1ed1c ng\u00e0, c\u00e0i tr\u00e2m v\u00e0ng, c\u01b0\u1ee1i voi tr\u1eafng m\u1ed9t ng\u00e0[6] v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n l\u00e0 Nh\u1ee5y Ki\u1ec1u t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n. Qu\u00e2n B\u00e0 \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng, khi\u1ebfn qu\u00e2n th\u00f9 khi\u1ebfp s\u1ee3. Theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, \u0111\u1ec3 mua chu\u1ed9c, gi\u1eb7c \u0111\u00e3 phong cho B\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c L\u1ec7 H\u1ea3i B\u00e0 V\u01b0\u01a1ng (n\u1eef v\u01b0\u01a1ng xinh \u0111\u1eb9p c\u1ee7a v\u00f9ng ven bi\u1ec3n), c\u00f2n b\u00ed m\u1eadt sai tay ch\u00e2n th\u00e2n t\u00edn t\u1edbi g\u1eb7p v\u00e0 h\u1ee9a s\u1ebd c\u1ea5p cho B\u00e0 th\u1eadt nhi\u1ec1u ti\u1ec1n b\u1ea1c, nh\u01b0ng B\u00e0 c\u0169ng ch\u1eb3ng ch\u00fat t\u01a1 h\u00e0o. C\u0169ng theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, sau nhi\u1ec1u tr\u1eadn th\u1ea5t b\u1ea1i, h\u1ec5 nghe t\u1edbi vi\u1ec7c ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00e0n \u00e1p B\u00e0 Tri\u1ec7u l\u00e0 binh l\u00ednh gi\u1eb7c l\u1ea1i lo l\u1eafng, ch\u00fang ph\u1ea3i th\u1ed1t l\u00ean r\u1eb1ng:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ho\u00e0nh qua \u0111\u01b0\u01a1ng h\u1ed5 d\u1ecb,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ed1i di\u1ec7n B\u00e0 v\u01b0\u01a1ng nan.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">D\u1ecbch:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Vung tay \u0111\u00e1nh c\u1ecdp xem c\u00f2n d\u1ec5<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ed1i di\u1ec7n B\u00e0 V\u01b0\u01a1ng m\u1edbi kh\u00f3 sao.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u01b0\u1ee3c tin cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a lan nhanh,[7] vua Ng\u00f4 l\u00e0 T\u00f4n Quy\u1ec1n li\u1ec1n ph\u00e1i t\u01b0\u1edbng L\u1ee5c D\u1eadn (ch\u00e1u c\u1ee7a L\u1ee5c T\u1ed1n), sang l\u00e0m Th\u1ee9 s\u1eed Giao Ch\u00e2u, An Nam hi\u1ec7u \u00fay, \u0111em theo 8.000 qu\u00e2n sang \u0111\u00e0n \u00e1p cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a. \u0110\u1ebfn n\u01a1i, t\u01b0\u1edbng L\u1ee5c D\u1eadn li\u1ec1n d\u00f9ng c\u1ee7a c\u1ea3i mua chu\u1ed9c m\u1ed9t s\u1ed1 l\u00e3nh t\u1ee5 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m suy y\u1ebfu v\u00e0 chia r\u1ebd l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng ngh\u0129a qu\u00e2n.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Nh\u1eefng tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u00e1c li\u1ec7t \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra t\u1ea1i c\u0103n c\u1ee9 B\u1ed3 \u0110i\u1ec1n.[8] Song do ch\u00eanh l\u1ec7ch v\u1ec1 l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 h\u1ed7 tr\u1ee3 c\u1ee7a c\u00e1c phong tr\u00e0o \u0111\u1ea5u tranh kh\u00e1c n\u00ean c\u0103n c\u1ee9 B\u1ed3 \u0110i\u1ec1n b\u1ecb bao v\u00e2y c\u00f4 l\u1eadp, v\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u1ee9ng v\u1eefng \u0111\u01b0\u1ee3c trong h\u01a1n hai th\u00e1ng.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ec1n B\u00e0 Tri\u1ec7u t\u1ea1i x\u00e3 Tri\u1ec7u L\u1ed9c, huy\u1ec7n H\u1eadu L\u1ed9c, Thanh H\u00f3a.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Theo Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim trong Vi\u1ec7t Nam s\u1eed l\u01b0\u1ee3c, b\u00e0 ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 v\u1edbi qu\u00e2n \u0110\u00f4ng Ng\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u0103m, s\u00e1u th\u00e1ng th\u00ec thua. B\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111\u00e3 tu\u1eabn ti\u1ebft tr\u00ean n\u00fai T\u00f9ng (x\u00e3 Tri\u1ec7u L\u1ed9c, huy\u1ec7n H\u1eadu L\u1ed9c, Thanh H\u00f3a) v\u00e0o n\u0103m M\u1eadu Th\u00ecn (248), l\u00fac m\u1edbi 23 tu\u1ed5i.[9]<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Theo truy\u1ec1n thuy\u1ebft, sau khi t\u00ecm th\u1ea5y thi th\u1ec3 n\u1eef ch\u1ee7 t\u01b0\u1edbng, ba anh em h\u1ecd L\u00fd \u0111\u00e3 \u0111\u1eafp m\u1ed9 chu to\u00e0n cho B\u00e0 ngay tr\u00ean \u0111\u1ec9nh n\u00fai. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u sau \u0111\u00f3, ba \u00f4ng c\u0169ng \u0111\u00e3 tu\u1eabn ti\u1ebft d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai T\u00f9ng \u0111\u1ec3 gi\u1eef tr\u1ecdn l\u1eddi th\u1ec1 v\u1edbi n\u1eef ch\u1ee7 t\u01b0\u1edbng c\u1ee7a m\u00ecnh.[10]<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">N\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t l\u1ea1i b\u1ecb nh\u00e0 \u0110\u00f4ng Ng\u00f4 \u0111\u00f4 h\u1ed9 cho \u0111\u1ebfn 263[11], khi L\u00e3 H\u01b0ng gi\u1ebft th\u1ee9 s\u1eed T\u00f4n T\u01b0 v\u00e0 d\u00e2ng c\u00e1c ch\u00e2u cho T\u00e0o Ng\u1ee5y, sau n\u00e0y l\u00e0 nh\u00e0 T\u1ea5n.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ch\u00ednh s\u1eed Trung Qu\u1ed1c (Tam qu\u1ed1c ch\u00ed) ch\u00e9p l\u1ea1i s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y nh\u01b0 sau[12]:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m X\u00edch \u00d4 th\u1ee9 m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t, ng\u01b0\u1eddi r\u1ee3 \u1edf qu\u1eadn Giao Ch\u1ec9, C\u1eedu Ch\u00e2n \u0111\u00e1nh di\u1ec7t th\u00e0nh \u1ea5p, Giao Ch\u00e2u nhi\u1ec5u \u0111\u1ed9ng. L\u1ea5y L\u1ee5c D\u1eadn l\u00e0m Giao Ch\u00e2u Th\u1ee9 s\u1eed, An nam Hi\u1ec7u \u00fay. D\u1eadn v\u00e0o mi\u1ec1n nam, d\u00f9ng \u00e2n t\u00edn \u0111\u1ec3 d\u1ee5, \u01b0a vi\u1ec7c chi\u00eau n\u1ea1p, h\u01a1n ba ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi phe \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a b\u1ecdn c\u1eeb s\u00fay Ho\u00e0ng Ng\u00f4 \u1edf huy\u1ec7n Cao L\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ra h\u00e0ng. D\u1eabn qu\u00e2n xu\u1ed1ng ph\u00eda nam, tuy\u00ean b\u1ed1 r\u1ea5t th\u1eadt, \u0111em ti\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ec3 trao t\u1eb7ng. H\u01a1n tr\u0103m t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c, n\u0103m v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf n\u01a1i s\u00e2u xa kh\u00f3 qu\u1ea3n, ch\u1eb3ng ai kh\u00f4ng c\u00fai \u0111\u1ea7u, do \u0111\u00f3 Giao Ch\u00e2u y\u00ean b\u00ecnh.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">C\u00e2u n\u00f3i<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m 19 tu\u1ed5i, \u0111\u00e1p l\u1eddi ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi b\u00e0 v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u1ed3ng con, B\u00e0 Tri\u1ec7u n\u00f3i:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">\u201c T\u00f4i ch\u1ec9 mu\u1ed1n c\u01b0\u1ee1i c\u01a1n gi\u00f3 m\u1ea1nh, \u0111\u1ea1p lu\u1ed3ng s\u00f3ng d\u1eef, ch\u00e9m c\u00e1 tr\u01b0\u1eddng k\u00ecnh \u1edf bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng, l\u1ea5y l\u1ea1i giang s\u01a1n, d\u1ef1ng n\u1ec1n \u0111\u1ed9c l\u1eadp, c\u1edfi \u00e1ch n\u00f4 l\u1ec7, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ch\u1ecbu khom l\u01b0ng l\u00e0m t\u00ec thi\u1ebfp cho ng\u01b0\u1eddi![13] \u201d<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">C\u00e2u n\u00f3i n\u00e0y th\u1ea5y ch\u00e9p \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong s\u00e1ch Thanh Ho\u00e1 k\u1ef7 th\u1eafng c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Duy Trinh, s\u1ed1ng v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 19, t\u1eebng l\u00e0m t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1. Kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00e1c b\u1ed9 ch\u00ednh s\u1eed x\u01b0a h\u01a1n nh\u1eafc t\u1edbi c\u00e2u n\u00f3i n\u00e0y, n\u00ean kh\u00f4ng r\u00f5 t\u00ednh x\u00e1c th\u1ef1c.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">T\u01b0\u1edfng nh\u1edb<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">V\u1ec1 sau vua L\u00fd Nam \u0110\u1ebf (t\u1ee9c L\u00fd B\u00ed) khen B\u00e0 Tri\u1ec7u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trung d\u0169ng, sai l\u1eadp mi\u1ebfu th\u1edd, phong l\u00e0: &#8220;B\u1eadc ch\u00ednh anh li\u1ec7t h\u00f9ng t\u00e0i trinh nh\u1ea5t phu nh\u00e2n&#8221;.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">S\u1eed gia L\u00ea Tung \u1edf th\u1ebf k\u1ef7 16 vi\u1ebft:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Tri\u1ec7u \u1ea8u (t\u1ee9c B\u00e0 Tri\u1ec7u) l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i \u1edf qu\u1eadn C\u1eedu Ch\u00e2n, h\u1ecdp qu\u00e2n trong n\u00fai, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 th\u00e0nh \u1ea5p, c\u00e1c b\u1ed9 \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 b\u00f3ng theo h\u00ecnh, d\u1ec5 h\u01a1n tr\u1edf b\u00e0n tay. Tuy ch\u01b0a chi\u1ebfm gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t L\u0129nh Bi\u1ec3u nh\u01b0 vi\u1ec7c c\u0169 c\u1ee7a Tr\u01b0ng V\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 b\u1eadc h\u00f9ng t\u00e0i trong n\u1eef gi\u1edbi.[14]<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c \u1edf th\u1ebf k\u1ef7 19 c\u0169ng vi\u1ebft:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Con g\u00e1i n\u01b0\u1edbc ta c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi h\u00f9ng d\u0169ng l\u1ea1 th\u01b0\u1eddng. B\u00e0 Tri\u1ec7u \u1ea8u th\u1eadt x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u00e1nh vai \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi Hai B\u00e0 Tr\u01b0ng. Xem th\u1ebf th\u00ec h\u00e1 c\u00f3 ph\u1ea3i ch\u1ec9 Trung Qu\u1ed1c m\u1edbi c\u00f3 \u0111\u00e0n b\u00e0 danh ti\u1ebfng nh\u01b0 chuy\u1ec7n Th\u00e0nh Phu Nh\u00e2n v\u00e0 N\u01b0\u01a1ng T\u1eed Qu\u00e2n m\u00e0 B\u1eafc s\u1eed \u0111\u00e3 ch\u00e9p \u0111\u00e2u.[15]<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Hi\u1ec7n nay, n\u01a1i n\u00fai T\u00f9ng (x\u00e3 Tri\u1ec7u L\u1ed9c) v\u1eabn c\u00f2n di t\u00edch l\u0103ng m\u1ed9 c\u1ee7a b\u00e0. C\u00e1ch n\u01a1i b\u00e0 m\u1ea5t kh\u00f4ng xa, tr\u00ean n\u00fai Gai ngay s\u00e1t Qu\u1ed1c l\u1ed9 1 (\u0111o\u1ea1n \u0111i qua th\u00f4n Ph\u00fa \u0110i\u1ec1n, x\u00e3 Tri\u1ec7u L\u1ed9c, c\u00e1ch th\u00e0nh ph\u1ed1 Thanh H\u00f3a 18 km v\u1ec1 ph\u00eda B\u1eafc) l\u00e0 \u0111\u1ec1n th\u1edd b\u00e0. H\u1eb1ng n\u0103m, v\u00e0o ng\u00e0y 21 th\u00e1ng 2 (\u00e2m l\u1ecbch), ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong v\u00f9ng v\u1eabn t\u1ed5 ch\u1ee9c l\u00e0m l\u1ec5 gi\u1ed7 b\u00e0.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ec1n B\u00e0 Tri\u1ec7u \u1edf d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai Gai t\u1ea1i x\u00e3 Tri\u1ec7u L\u1ed9c, huy\u1ec7n H\u1eadu L\u1ed9c, Thanh H\u00f3a<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">T\u00ean c\u1ee7a b\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t cho m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ecba danh t\u1ea1i t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a nh\u01b0 huy\u1ec7n Tri\u1ec7u S\u01a1n (t\u1eeb n\u0103m 1964[16]) v\u00e0 x\u00e3 Tri\u1ec7u L\u1ed9c (thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u1eadu L\u1ed9c, t\u1eeb n\u0103m 1954).<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">T\u1ea1i nhi\u1ec1u t\u1ec9nh th\u00e0nh \u1edf Vi\u1ec7t Nam, t\u00ean b\u00e0 c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t t\u00ean cho nhi\u1ec1u tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ed1; ri\u00eang t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, c\u00f3 m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1eddng mang t\u00ean ph\u1ed1 B\u00e0 Tri\u1ec7u, v\u00e0 t\u1ea1i \u0110\u00e0 N\u1eb5ng c\u0169ng nh\u01b0 v\u1eady nh\u01b0ng l\u1ea1i vi\u1ebft l\u00e0 Tri\u1ec7u N\u1eef V\u01b0\u01a1ng.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u01a1 ca, c\u00e2u \u0111\u1ed1i<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Trong \u0110\u1ea1i Nam qu\u1ed1c s\u1eed di\u1ec5n ca c\u00f3 \u0111o\u1ea1n &#8220;B\u00e0 Tri\u1ec7u \u1ea8u \u0111\u00e1nh Ng\u00f4&#8221;, kh\u00e1i qu\u00e1t r\u1ea5t sinh \u0111\u1ed9ng:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Binh qua tr\u1ea3i b\u1ea5y nhi\u00eau ng\u00e0y,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">M\u1edbi sai L\u1ee5c D\u1eadn sang thay phi\u00ean th\u1ea7n.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Anh h\u00f9ng ch\u00e1n m\u1eb7t phong tr\u1ea7n,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">N\u1eef nhi l\u1ea1i c\u0169ng c\u00f3 l\u1ea7n cung \u0111ao.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">C\u1eedu Ch\u00e2n c\u00f3 \u1ea3 Tri\u1ec7u Ki\u1ec1u,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">V\u00fa d\u00e0i ba th\u01b0\u1edbc t\u00e0i cao mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">G\u1eb7p c\u01a1n th\u1ea3o mu\u1ed9i c\u01a1 tr\u1eddi,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110em th\u00e2n b\u1ed3 li\u1ec5u theo lo\u00e0i b\u1ed3ng tang.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ea7u voi ph\u1ea5t ng\u1ecdn c\u1edd v\u00e0ng,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">S\u01a1n th\u00f4n m\u1ea5y c\u00f5i chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng x\u00f4ng pha.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ch\u00f4ng gai m\u1ed9t cu\u1ed9c quan h\u00e0,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">D\u00f9 khi chi\u1ebfn t\u1eed c\u00f2n l\u00e0 hi\u1ec3n linh.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n qu\u00e2n Ng\u00f4 khi\u1ebfp uy d\u0169ng c\u1ee7a B\u00e0 Tri\u1ec7u n\u00ean c\u00f3 c\u00e2u:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ho\u00e0nh qua \u0111\u01b0\u01a1ng h\u1ed5 d\u1ecb,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ed1i di\u1ec7n B\u00e0 v\u01b0\u01a1ng nan.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">D\u1ecbch:<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">M\u00faa gi\u00e1o \u0111\u00e1nh c\u1ecdp d\u1ec5,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ed1i m\u1eb7t Vua B\u00e0 th\u00ec th\u1ef1c kh\u00f3.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Trong d\u00e2n gian hi\u1ec7n c\u0169ng c\u00f2n truy\u1ec1n t\u1ee5ng nhi\u1ec1u c\u00e2u th\u01a1 ca v\u00e0 c\u00e2u \u0111\u1ed1i li\u00ean quan \u0111\u1ebfn b\u00e0 nh\u01b0 sau:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ru con con ng\u1ee7 cho l\u00e0nh,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ec3 m\u1eb9 g\u00e1nh n\u01b0\u1edbc r\u1eeda b\u00e0nh \u00f4ng voi.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Mu\u1ed1n coi, l\u00ean n\u00fai m\u00e0 coi,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">C\u00f3 b\u00e0 Tri\u1ec7u t\u01b0\u1edbng c\u01b0\u1ee1i voi, \u0111\u00e1nh c\u1ed3ng.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">T\u00fai g\u1ea5m cho l\u1eabn t\u00fai h\u1ed3ng<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">T\u00eam tr\u1ea7u c\u00e1nh ki\u1ebfm cho ch\u1ed3ng ra qu\u00e2n.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">T\u00f9ng S\u01a1n n\u1eafng quy\u1ec7n m\u00e2y tr\u1eddi,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">D\u1ea5u ch\u00e2n B\u00e0 Tri\u1ec7u r\u1ea1ng ng\u1eddi s\u1eed xanh.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">C\u1eedu Ch\u00e2n tr\u0103m tr\u1eadn gan h\u01a1n s\u1eaft,<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">L\u1ee5c D\u1eadn nhi\u1ec1u phen m\u1eaft \u0111\u00e3 v\u00e0ng.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Tr\u00f4ng b\u00e0nh voi, Ng\u00f4 c\u0169ng l\u1eafc \u0111\u1ea7u, s\u1ee3 uy L\u1ec7 H\u1ea3i B\u00e0 V\u01b0\u01a1ng, nh\u1eefng mu\u1ed1n bon ch\u00e2n v\u1ec1 B\u1eafc qu\u1ed1c;<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ng\u1ed3i y\u00ean ng\u1ef1a, kh\u00e1ch \u0111i ho\u00e0i c\u1ed5, t\u01b0\u1edfng s\u1ef1 L\u1ea1c H\u1ed3ng n\u1eef t\u01b0\u1edbng, c\u00f3 ch\u0103ng th\u1eb9n m\u1eb7t \u0111\u1ea5ng nam nhi.&#8221;<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">(Khuy\u1ebft danh)<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">M\u1ed9t \u0111\u1ea7u voi ch\u1ed1ng ch\u1ecdi v\u1edbi qu\u00e2n th\u00f9, sau Tr\u01b0ng n\u1eef r\u1ea1ng danh b\u00e0 L\u1ec7 H\u1ea3i;<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ba th\u01b0\u1edbc v\u00fa t\u1eed sinh c\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, cho Ng\u00f4 ho\u00e0ng bi\u1ebft m\u1eb7t g\u00e1i Giao Ch\u00e2u.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ch\u00ed s\u0129 D\u01b0\u01a1ng B\u00e1 Tr\u1ea1c<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ngo\u00e0i ra, trong H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c qu\u1ed1c \u00e2m thi t\u1eadp v\u00e0 trong c\u00e1c t\u1eadp th\u01a1 c\u1ee7a c\u00e1c danh s\u0129 nh\u01b0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4n Ph\u1ee5c, Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4n D\u1ef1&#8230; \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u01a1 khen ng\u1ee3i B\u00e0 Tri\u1ec7u.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">V\u1ea5n \u0111\u1ec1 li\u00ean quan<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110o\u1ea1n cu\u1ed1i cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">L\u00e2u nay s\u1eed s\u00e1ch \u0111\u1ec1u bi\u00ean ch\u00e9p cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a B\u00e0 Tri\u1ec7u th\u1ea5t b\u1ea1i, v\u00e0 b\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1ef1 v\u1eabn n\u0103m 248. Tuy nhi\u00ean, Gi\u00e1o s\u01b0 L\u00ea M\u1ea1nh Th\u00e1t \u0111\u00e3 d\u1eabn Thi\u00ean Nam ng\u1eef l\u1ee5c v\u00e0 Ng\u1ee5y ch\u00ed \u0111\u1ec3 k\u1ebft lu\u1eadn r\u1eb1ng B\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111\u00e3 kh\u00f4ng thua b\u1edfi tay L\u1ee5c D\u1eadn, tr\u00e1i l\u1ea1i \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh b\u1ea1i vi\u00ean t\u01b0\u1edbng n\u00e0y. L\u1ee5c D\u1eadn ch\u1ec9 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f9ng \u0111\u1ea5t nay thu\u1ed9c Qu\u1ea3ng T\u00e2y v\u00e0 B\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111\u00e3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9c l\u1eadp cho \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn khi \u0110\u1eb7ng Tu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c T\u00f4n H\u1ef1u sai sang \u0111\u00e1nh Giao Ch\u1ec9 v\u00e0o n\u0103m 257[17]. Tuy nhi\u00ean, \u00fd ki\u1ebfn m\u1edbi m\u1ebb n\u00e0y c\u00f2n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng thu\u1eadn c\u1ee7a nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi trong gi\u1edbi.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">T\u00ean g\u1ecdi<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Nh\u1eefng b\u1ed9 s\u1eed c\u1ed5 ch\u1ec9 g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 Tri\u1ec7u n\u1eef (c\u00f4 g\u00e1i Tri\u1ec7u), Tri\u1ec7u \u1ea8u. Nh\u1eefng t\u00ean g\u1ecdi Tri\u1ec7u Trinh N\u01b0\u01a1ng, Tri\u1ec7u Th\u1ecb Trinh, Tri\u1ec7u Qu\u1ed1c Trinh&#8230; theo V\u0103n Lang th\u00ec r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 m\u1edbi \u0111\u1eb7t g\u1ea7n \u0111\u00e2y. T\u00e1c gi\u1ea3 cho bi\u1ebft v\u1ea5n \u0111\u1ec1 t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y (c\u0169ng nh\u01b0 t\u00ean g\u1ecdi c\u1ee7a B\u00e0 Tr\u01b0ng) thu\u1ed9c ph\u1ea1m tr\u00f9 ng\u00f4n ng\u1eef Vi\u1ec7t c\u1ed5 v\u00e0 c\u00e1ch \u0111\u1eb7t t\u00ean ng\u01b0\u1eddi \u1edf th\u1eddi gian \u0111\u1ea7u C\u00f4ng nguy\u00ean, c\u00f2n \u0111ang \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00ean c\u1ee9u (tr. 33).<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ngo\u00e0i ra, B\u00e0 Tri\u1ec7u c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi t\u00f4n l\u00e0 Nh\u1ee5y Ki\u1ec1u t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n (v\u1ecb t\u01b0\u1edbng y\u00eau ki\u1ec1u) v\u00e0 L\u1ec7 H\u1ea3i b\u00e0 v\u01b0\u01a1ng (vua b\u00e0 \u1edf v\u00f9ng bi\u1ec3n m\u1ef9 l\u1ec7)[18].<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ri\u00eang c\u00e1i t\u00ean Tri\u1ec7u \u1ea8u (\u8d99\u5ad7), th\u1ea5y xu\u1ea5t hi\u1ec7n l\u1ea7n \u0111\u1ea7u trong Nam Vi\u1ec7t ch\u00ed, Giao Ch\u00e2u k\u00fd (th\u1ebf k\u1ef7 4, 5) r\u1ed3i \u0111\u1ebfn Th\u00e1i b\u00ecnh ho\u00e0n v\u0169 (th\u1ebf k\u1ef7 10) d\u01b0\u1edbi m\u1ee5c Qu\u00e2n Ninh (t\u1ee9c Qu\u00e2n Y\u00ean c\u0169)[19].<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c qu\u1ed1c \u00e2m thi t\u1eadp, \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0, Thanh H\u00f3a k\u1ec9 th\u1eafng, Kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh Vi\u1ec7t s\u1eed Th\u00f4ng gi\u00e1m C\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c&#8230; \u0111\u1ec1u g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 Tri\u1ec7u \u1ea8u. Sau, s\u1eed gia Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim khi cho t\u00e1i b\u1ea3n Vi\u1ec7t Nam s\u1eed l\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e3 kh\u00f4ng gi\u1ea3i th\u00edch m\u00e0 ch\u1ec9 ghi ch\u00fa r\u1eb1ng: B\u00e0 Tri\u1ec7u, c\u00e1c k\u1ef3 xu\u1ea5t b\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 l\u00e0 Tri\u1ec7u \u1ea8u. Nay x\u00e9t ra n\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00e0 Tri\u1ec7u Th\u1ecb Chinh (tr. 52).<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">K\u1ec3 t\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u00fd gi\u1ea3i kh\u00e1c nhau, nh\u01b0:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">S\u1eed gia Ph\u1ea1m V\u0103n S\u01a1n: V\u00ec ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u c\u0103m gi\u1eadn n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 Tri\u1ec7u \u1ea8u (\u1ea8u c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ee5) \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd khinh m\u1ea1n (tr. 205).<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Nh\u00f3m t\u00e1c gi\u1ea3 s\u00e1ch L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 10, quy\u1ec3n 1, t\u1eadp 1): S\u00e1ch s\u1eed Trung Qu\u1ed1c g\u1ecdi b\u00e0 l\u00e0 Tri\u1ec7u \u1ea8u v\u1edbi ngh\u0129a x\u1ea5u (ng\u01b0\u1eddi v\u00fa em) (tr. 109).<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">M\u1ed9t s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i gi\u1ea3i th\u00edch &#8220;\u1ea9u&#8221; ngh\u0129a l\u00e0 con m\u1ee5 h\u1ecd Tri\u1ec7u, l\u00e0 b\u00e0 gi\u00e0, ho\u1eb7c l\u00e0 &#8220;n\u1eef t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Tri\u1ec7u&#8221;.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">H\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng v\u00fa d\u00e0i<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">S\u00e1ch Giao Ch\u1ec9 ch\u00ed ch\u00e9p:<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Trong n\u00fai \u1edf qu\u1eadn C\u1eedu Ch\u00e2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i h\u1ecd Tri\u1ec7u, v\u00fa d\u00e0i ba th\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng l\u1ea5y ch\u1ed3ng, h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng c\u01b0\u1edbp b\u00f3c c\u00e1c qu\u1eadn, huy\u1ec7n, th\u01b0\u1eddng m\u1eb7c \u00e1o ng\u1eafn m\u00e0u v\u00e0ng, ch\u00e2n \u0111i gi\u00e0y m\u0169i cong, ng\u1ed3i \u0111\u1ea7u voi m\u00e0 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u, sau ch\u1ebft l\u00e0m th\u1ea7n.[20]<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">S\u00e1ch Nh\u1eefng trang s\u1eed v\u1ebb vang gi\u1ea3i th\u00edch: Ph\u1ee5 n\u1eef kh\u1ed5ng l\u1ed3, v\u00fa d\u00e0i&#8230; l\u00e0 huy\u1ec1n tho\u1ea1i v\u1ec1 b\u00e0 M\u1eb9-\u0110\u1ea5t (terre-M\u00e8re, D\u00e9esse-M\u00e8re). Sau h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u00e1c cho b\u1ea5t k\u1ef3 m\u1ed9t ph\u1ee5 n\u1eef hi\u1ec7t ki\u1ec7t n\u00e0o (tr. 129). C\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 s\u00e1ch L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (t\u1eadp I) c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng huy\u1ec1n tho\u1ea1i v\u1ec1 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef c\u00f3 &#8220;v\u00fa d\u00e0i ba th\u01b0\u1edbc&#8221; v\u1ed1n r\u1ea5t ph\u1ed5 bi\u1ebfn \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam, t\u1eeb H\u1ee3p Ph\u1ed1 \u0111\u1ebfn C\u1eedu Ch\u00e2n. Nh\u01b0 truy\u1ec7n &#8220;T\u1ea9y th\u1ecb phu nh\u00e2n&#8221;, &#8220;Ti\u1ec3u qu\u1ed1c phu nh\u00e2n&#8221; \u0111\u1ec1u n\u00f3i h\u1ecd l\u00e0 nh\u1eefng ph\u1ee5 n\u1eef cao to v\u00e0 c\u00f3 v\u00fa d\u00e0i \u0111\u00f4i ba th\u01b0\u1edbc&#8230; C\u00f3 th\u1ec3, v\u00ec b\u00e0 Tri\u1ec7u c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 n\u1eef ki\u1ec7t xu\u1ea5t, n\u00ean d\u00e2n gian \u0111\u00e3 d\u00f9ng h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y kho\u00e1c l\u00ean cho b\u00e0 (tr. 345).<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ch\u00fa th\u00edch<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ &#8220;C\u1ed5ng Th\u00f4ng tin \u0110i\u1ec7n T\u1eed T\u1ec9nh H\u1eadu Giang Trang ch\u1ee7&#8221;. B\u1ea3n g\u1ed1c l\u01b0u tr\u1eef ng\u00e0y 20 th\u00e1ng 5 n\u0103m 2008. Truy c\u1eadp ng\u00e0y 5 th\u00e1ng 10 n\u0103m 2015.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u00e0 th\u1ea7n t\u00edch cho r\u1eb1ng Tri\u1ec7u Qu\u1ed1c \u0110\u1ea1t l\u00e0m huy\u1ec7n l\u1ec7nh. (L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam, T\u1eadp I, tr. 345).<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Ghi theo Vi\u1ec7t Nam s\u1eed l\u01b0\u1ee3c (tr. 52). T\u1eeb \u0111i\u1ec3n nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (tr. 905) v\u00e0 L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 10, tr. 108) \u0111\u1ec1u ch\u00e9p r\u1eb1ng: Bi\u1ebft s\u1ef1 chu\u1ea9n b\u1ecb kh\u1edfi ngh\u0129a c\u1ee7a B\u00e0 Tri\u1ec7u, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecb d\u00e2u toan \u0111i t\u1ed1 c\u00e1o v\u1edbi qu\u00e2n Ng\u00f4 n\u00ean b\u1ecb b\u00e0 gi\u1ebft ch\u1ebft. Truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u00e0 th\u1ea7n t\u00edch th\u00ec cho r\u1eb1ng b\u00e0 n\u00e0y ph\u1ea1m t\u1ed9i l\u0103ng lo\u00e0n (L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam, tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 10, tr. 108).<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ T\u01b0 Ph\u1ed1 n\u1eb1m \u1edf v\u1ecb tr\u00ed h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng M\u00e3, g\u1ea7n n\u01a1i h\u1ee3p l\u01b0u c\u1ee7a s\u00f4ng Chu v\u00e0o s\u00f4ng M\u00e3, l\u00e0 \u0111\u1ea7u m\u1ed1i giao th\u00f4ng quan tr\u1ecdng ng\u00e0y nay l\u00e0 \u0111\u1ea5t thu\u1ed9c l\u00e0ng Gi\u00e0ng, X\u00e3 Thi\u1ec7u D\u01b0\u01a1ng, huy\u1ec7n Thi\u1ec7u H\u00f3a, t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Ch\u00e9p theo T\u1eeb \u0111i\u1ec3n nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (tr. 905). S\u00e1ch Giai tho\u1ea1i v\u1ec1 ph\u1ee5 n\u1eef VN (tr 10) v\u00e0 Danh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t (tr. 46) \u0111\u1ec1u ghi \u00f4ng \u0110\u1ea1t t\u1eed tr\u1eadn.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ H\u00ecnh \u1ea3nh n\u00e0y c\u1ee7a B\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed phong ki\u1ebfn Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 Nam Vi\u1ec7t ch\u00ed v\u00e0 Giao Ch\u00e2u ch\u00ed ghi l\u1ea1i (Theo Danh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t, t\u1eadp 1, tr. 47).<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ S\u00e1ch Ng\u00f4 Th\u01b0 ch\u00e9p: To\u00e0n th\u1ec3 Giao Ch\u00e2u \u0111\u1ec1u ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng. D\u1eabn l\u1ea1i theo Danh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t (t\u1eadp 1), tr. 50.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Nh\u1eefng tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u00e1c li\u1ec7t di\u1ec5n ra t\u1ea1i c\u0103n c\u1ee9 B\u1ed3 \u0110i\u1ec1n \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng d\u1ea5u t\u00edch trong l\u00f2ng \u0111\u1ea5t n\u01a1i \u0111\u00e2y. N\u0103m 1965, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00e0o m\u01b0\u01a1ng l\u00e0m th\u1ee7y l\u1ee3i \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n nhi\u1ec1u lo\u1ea1i binh kh\u00ed b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng nh\u01b0 gi\u00e1o, m\u00e1c, m\u1ea3nh gi\u00e1p \u0111\u1ed3ng v\u00e0 c\u1ea3 x\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 x\u01b0\u01a1ng ng\u1ef1a [1] L\u01b0u tr\u1eef ng\u00e0y 1 th\u00e1ng 3 n\u0103m 2010 t\u1ea1i Wayback Machine.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Theo th\u1ea7n t\u00edch \u0111\u1ec1n B\u00e0 Tri\u1ec7u \u1edf n\u00fai Gai (x\u00e3 Tri\u1ec7u L\u1ed9c, huy\u1ec7n H\u1eadu L\u1ed9c, t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1) th\u00ec tr\u01b0\u1edbc kia d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai T\u00f9ng l\u00e0 m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng \u00c2u (c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 s\u00f4ng \u1ea4u) ch\u1ea3y qua. \u0110\u1ec3 gi\u1eef tr\u1ecdn kh\u00ed ti\u1ebft, B\u00e0 Tri\u1ec7u \u0111\u00e3 l\u00ean \u0111\u1ec9nh n\u00fai T\u00f9ng tr\u1ea7m m\u00ecnh xu\u1ed1ng s\u00f4ng \u00c2u t\u1ef1 v\u1eabn.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ &#8220;V\u1ec1 th\u0103m Khu di t\u00edch \u0111\u1ec1n B\u00e0 Tri\u1ec7u&#8221;. B\u1ea3n g\u1ed1c l\u01b0u tr\u1eef ng\u00e0y 28 th\u00e1ng 1 n\u0103m 2020. Truy c\u1eadp ng\u00e0y 13 th\u00e1ng 9 n\u0103m 2020.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ &#8220;Theo&#8221;. B\u1ea3n g\u1ed1c l\u01b0u tr\u1eef ng\u00e0y 30 th\u00e1ng 1 n\u0103m 2010. Truy c\u1eadp ng\u00e0y 25 th\u00e1ng 3 n\u0103m 2010.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Tam qu\u1ed1c ch\u00ed, truy\u1ec7n L\u1ee5c Kh\u1ea3i<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Ch\u00e9p theo \u0110\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (T\u1eadp 1, tr. 89). C\u00e2u n\u00f3i n\u00e0y th\u1ea5y ch\u00e9p \u0111\u1ea7u ti\u00ean trong s\u00e1ch Thanh Ho\u00e1 k\u1ef7 th\u1eafng c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Duy Trinh, s\u1ed1ng v\u00e0o th\u1ebf k\u1ef7 19, t\u1eebng l\u00e0m t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1. C\u00f3 b\u1ea3n ch\u00e9p kh\u00e1c m\u1ed9t v\u00e0i ch\u1eef. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 trong s\u00e1ch Vi\u1ec7t Nam s\u1eed l\u01b0\u1ee3c: &#8220;T\u00f4i mu\u1ed1n c\u01b0\u1ee1i c\u01a1n gi\u00f3 m\u1ea1nh, \u0111\u1ea1p lu\u1ed3ng s\u00f3ng d\u1eef, ch\u00e9m c\u00e1 k\u00ecnh \u1edf bi\u1ec3n kh\u01a1i, \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i qu\u00e2n Ng\u00f4 gi\u00e0nh l\u1ea1i giang s\u01a1n, c\u1edfi \u00e1ch n\u00f4 l\u1ec7, \u0111\u00e2u ch\u1ecbu khom l\u01b0ng l\u00e0m t\u00ec thi\u1ebfp cho ng\u01b0\u1eddi!&#8221; (tr. 50).<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0 (t\u1eadp 1), tr. 101.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh Vi\u1ec7t s\u1eed Th\u00f4ng gi\u00e1m c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c (Ti\u1ec1n bi\u00ean, quy\u1ec3n 3, t\u1edd 9). \u0110o\u1ea1n s\u00e1ch tr\u00ean c\u00f3 th\u00eam c\u00e2u n\u1eefa, \u0111\u00f3 l\u00e0: Nh\u01b0ng n\u1ebfu n\u00f3i v\u00fa d\u00e0i ba th\u01b0\u1edbc th\u00ec th\u1eadt l\u00e0 qu\u00e1i g\u1edf v\u00e0 \u0111\u00e1ng c\u01b0\u1eddi l\u1eafm.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh 177-CP ng\u00e0y 16\/12\/1964 v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh \u0111\u1ecba gi\u1edbi c\u1ee7a m\u1ed9t s\u1ed1 huy\u1ec7n thu\u1ed9c c\u00e1c t\u1ec9nh L\u1ea1ng-s\u01a1n, Y\u00ean-b\u00e1i v\u00e0 Thanh-ho\u00e1 do H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng Ch\u00ednh ph\u1ee7 ban h\u00e0nh.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ L\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam (T\u1eadp 1, trang 385-386) ho\u1eb7c xem chi ti\u1ebft \u1edf Thi\u1ec1n s\u01b0 L\u00ea M\u1ea1nh Th\u00e1t v\u00e0 nh\u1eefng ph\u00e1t hi\u1ec7n l\u1ecbch s\u1eed ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng L\u01b0u tr\u1eef ng\u00e0y 26 th\u00e1ng 7 n\u0103m 2011 t\u1ea1i Wayback Machine.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ L\u1ee5c D\u1eadn m\u1ed9t m\u1eb7t d\u00f9ng ti\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u00fat l\u00f3t mua chu\u1ed9c nh\u1eefng k\u1ebb dao \u0111\u1ed9ng, m\u1ed9t m\u1eb7t d\u1ee5 d\u1ed7 B\u00e0 Tri\u1ec7u ra h\u00e0ng, h\u1ee9a s\u1ebd phong l\u00e0m L\u1ec7 H\u1ea3i b\u00e0 v\u01b0\u01a1ng (theo L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 10, quy\u1ec3n 1, t\u1eadp 1, tr. 109)<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Theo &#8216;L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (T\u1eadp 1), tr. 343.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">^ Ngo\u00e0i ra s\u1eed x\u01b0a Trung Qu\u1ed1c c\u00f2n cho r\u1eb1ng, khi qu\u00e2n Ng\u00f4 l\u00f5a th\u00e2n ra \u0111\u00e1nh, B\u00e0 Tri\u1ec7u s\u1ee3 ch\u1ea1y l\u00ean n\u00fai t\u1ef1 t\u1eadn. Nh\u00f3m t\u00e1c gi\u1ea3 s\u00e1ch L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 10, quy\u1ec3n 1 t\u1eadp 1) ph\u00ea: Phong ki\u1ebfn Trung Qu\u1ed1c t\u00ecm m\u1ecdi c\u00e1ch b\u00f4i nh\u1ecd b\u00e0, h\u00f2ng x\u00f3a nh\u00f2a \u00fd ngh\u0129a l\u1edbn lao c\u1ee7a cu\u1ed9c kh\u1edfi ngh\u0129a (tr. 109).<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">S\u00e1ch tham kh\u1ea3o<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Khuy\u1ebft danh, \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed l\u01b0\u1ee3c (Nguy\u1ec5n Gia T\u01b0\u1eddng d\u1ecbch. Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Thu\u1ea7n hi\u1ec7u \u0111\u00ednh). Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n TP. H\u1ed3 Ch\u00ed Minh, 1993.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ng\u00f4 S\u0129 Li\u00ean, \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0 (T\u1eadp 1). Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n KHXH, H\u00e0 N\u1ed9i, 1983.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim, Vi\u1ec7t Nam s\u1eed l\u01b0\u1ee3c. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n T\u00e2n Vi\u1ec7t, S\u00e0i G\u00f2n, 1968.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ph\u1ea1m V\u0103n S\u01a1n, Vi\u1ec7t s\u1eed t\u00e2n bi\u00ean (Quy\u1ec3n 1). Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Khai Tr\u00ed, S\u00e0i G\u00f2n, l\u1ea7n t\u00e1i b\u1ea3n n\u0103m 1968.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Phan Huy L\u00ea, Tr\u1ea7n Qu\u1ed1c V\u01b0\u1ee3ng, H\u00e0 V\u0103n T\u1ea5n, L\u01b0\u01a1ng Ninh, L\u1ecbch s\u1eed VN (t\u1eadp I). Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc &amp; THCN, 1983.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Tr\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Qu\u00fdnh-Phan \u0110\u1ea1i \u0110o\u00e0n-Nguy\u1ec5n C\u1ea3nh Minh, \u0110\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (t\u1eadp I). Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Gi\u00e1o d\u1ee5c, 2007.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi so\u1ea1n, L\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam (tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf k\u1ef7 10), quy\u1ec3n 1 t\u1eadp 1. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Gi\u00e1o d\u1ee5c, 1977.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Nguy\u1ec5n Q. Th\u1eafng-Nguy\u1ec5n B\u00e1 Th\u1ebf, T\u1eeb \u0111i\u1ec3n nh\u00e2n v\u1eadt l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n KHXH, H\u00e0 N\u1ed9i, 1992.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">V\u0103n Lang-Qu\u1ef3nh C\u01b0-Nguy\u1ec5n Anh, Danh nh\u00e2n \u0111\u1ea5t Vi\u1ec7t (T\u1eadp 1). Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Thanh ni\u00ean, 1995.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">H\u1ed3ng Nam-H\u1ed3ng L\u0129nh, Nh\u1eefng trang s\u1eed v\u1ebb vang c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ed9c Vi\u1ec7t Nam ch\u1ed1ng phong ki\u1ebfn Trung Qu\u1ed1c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n KHXH, H\u00e0 N\u1ed9i, 1984.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Ho\u00e0ng Kh\u00f4i-Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh Thi, Giai tho\u1ea1i v\u1ec1 ph\u1ee5 n\u1eef Vi\u1ec7t Nam. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Ph\u1ee5 n\u1eef, 1987.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ed7Th\u1ecb H\u1ea3o- Mai Th\u1ecb Ng\u1ecdc Ch\u00fac, C\u00e1c n\u1eef th\u1ea7n Vi\u1ec7t Nam. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Ph\u1ee5 n\u1eef, 1984.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1eb7ng Duy Ph\u00fac, Vi\u1ec7t Nam anh ki\u1ec7t. Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n H\u00e0 N\u1ed9i, 2004.<\/span><br \/><span style=\"color: #000000;\">Nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi so\u1ea1n, H\u1ecfi \u0111\u00e1p l\u1ecbch s\u1eed (Quy\u1ec3n 1). Nh\u00e0 xu\u1ea5t b\u1ea3n Tr\u1ebb, 2006.<\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>KH\u1edeI NGH\u0128A B\u00c0 TRI\u1ec6U B\u00e0 Tri\u1ec7u (ch\u1eef H\u00e1n: \u8d99\u5a46, c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 Tri\u1ec7u Trinh N\u01b0\u01a1ng, Tri\u1ec7u Th\u1ecb Trinh hay Tri\u1ec7u [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_siteseo_robots_primary_cat":"1","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1027","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1027"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1032,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1027\/revisions\/1032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1027"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1027"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1027"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}