{"id":1064,"date":"2025-03-27T21:52:10","date_gmt":"2025-03-27T21:52:10","guid":{"rendered":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/?p=1064"},"modified":"2025-03-27T21:52:38","modified_gmt":"2025-03-27T21:52:38","slug":"ly-thuong-kiet","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/2025\/03\/27\/ly-thuong-kiet\/","title":{"rendered":"L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t"},"content":{"rendered":"\t\t<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"1064\" class=\"elementor elementor-1064\">\n\t\t\t\t<div class=\"has_eae_slider elementor-element elementor-element-7810ea7 e-flex e-con-boxed e-con e-parent\" data-id=\"7810ea7\" data-element_type=\"container\">\n\t\t\t\t\t<div class=\"e-con-inner\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-39e9dae elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"39e9dae\" data-element_type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-widget-container\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><span style=\"color: #000000;\"><b>L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t<\/b>\u00a0(ch\u1eef H\u00e1n: \u674e\u5e38\u5091;\u00a01019\u00a0\u2013\u00a01105) l\u00e0 m\u1ed9t\u00a0nh\u00e0 qu\u00e2n s\u1ef1,\u00a0nh\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb\u00a0r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0o th\u1eddi\u00a0nh\u00e0 L\u00fd\u00a0n\u01b0\u1edbc\u00a0\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t. \u00d4ng l\u00e0m quan qua 3 tri\u1ec1u\u00a0L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng,\u00a0L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng,\u00a0L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng\u00a0v\u00e0 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u th\u00e0nh t\u1ef1u to l\u1edbn, khi\u1ebfn \u00f4ng tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t trong hai danh t\u01b0\u1edbng v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u1ea5t nh\u00e0 L\u00fd, b\u00ean c\u1ea1nh\u00a0L\u00ea Ph\u1ee5ng Hi\u1ec3u.<sup id=\"cite_ref-1\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>1<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Trong\u00a0l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam, \u00f4ng n\u1ed5i b\u1eadt v\u1edbi vi\u1ec7c\u00a0chinh ph\u1ea1t Chi\u00eam Th\u00e0nh\u00a0(1069),\u00a0\u0111\u00e1nh ph\u00e1 3 ch\u00e2u Kh\u00e2m, Ung, Li\u00eam\u00a0n\u01b0\u1edbc\u00a0T\u1ed1ng\u00a0(1075\u20131076), r\u1ed3i \u0111\u00e1nh b\u1ea1i\u00a0cu\u1ed9c x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t\u00a0c\u1ee7a\u00a0qu\u00e2n T\u1ed1ng\u00a0do\u00a0Qu\u00e1ch Qu\u1ef3,\u00a0Tri\u1ec7u Ti\u1ebft\u00a0ch\u1ec9 huy. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t, tr\u1eadn chi\u1ebfn \u1edf ba ch\u00e2u Kh\u00e2m, Ung, Li\u00eam \u0111\u00e3 khi\u1ebfn t\u00ean tu\u1ed5i c\u1ee7a \u00f4ng vang d\u1ed9i ra kh\u1ecfi \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u1edf \u0111\u1ea5t T\u1ed1ng.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m\u00a02013,\u00a0B\u1ed9 V\u0103n h\u00f3a, Th\u1ec3 thao v\u00e0 Du l\u1ecbch\u00a0li\u1ec7t \u00f4ng v\u00e0o m\u1ed9t trong 14 v\u1ecb\u00a0anh h\u00f9ng d\u00e2n t\u1ed9c\u00a0ti\u00eau bi\u1ec3u nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam.<sup id=\"cite_ref-2\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>2<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Con t\u00e0u chi\u1ebfn\u00a0<i>USS Chincoteague (AVP-24)<\/i>\u00a0trong nh\u1eefng n\u0103m 1972 &#8211; 1975 \u0111\u01b0\u1ee3c mang t\u00ean l\u00e0 RVNS L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t (HQ-16), \u0111\u1ec3 vinh danh \u00f4ng.<sup id=\"cite_ref-3\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>3<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading2\"><h2 id=\"Th\u00e2n_th\u1ebf\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Th.C3.A2n_th.E1.BA.BF\"><\/span>Th\u00e2n th\u1ebf<\/span><\/h2><\/div><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"D\u00f2ng_d\u00f5i\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"D.C3.B2ng_d.C3.B5i\"><\/span>D\u00f2ng d\u00f5i<\/span><\/h3><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">\u00d4ng v\u1ed1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u1eddng Th\u00e1i H\u00f2a (\u592a\u548c\u574a) c\u1ee7a th\u00e0nh\u00a0Th\u0103ng Long, theo\u00a0Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n\u00a0th\u00ec Th\u00e1i H\u00f2a c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t\u00a0n\u00fai\u00a0nh\u1ecf \u1edf ph\u00eda T\u00e2y trong th\u00e0nh Th\u0103ng Long, b\u00e2y gi\u1edd, \u1edf ph\u00eda nam \u0111\u00ea B\u00e1ch Th\u1ea3o, g\u1ea7n ch\u1ed7 r\u1ebd xu\u1ed1ng tr\u01b0\u1eddng \u0111ua ng\u1ef1a.\u00a0H\u1ecd\u00a0g\u1ed1c c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i\u00a0h\u1ecd L\u00fd, v\u00ec \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ban qu\u1ed1c t\u00ednh<sup id=\"cite_ref-4\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>4<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>\u00a0m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c mang h\u1ecd L\u00fd. H\u1ecd g\u1ed1c c\u1ee7a \u00f4ng, hi\u1ec7n c\u00f3 hai thuy\u1ebft l\u1edbn g\u00e2y tranh c\u00e3i:<\/span><\/p><ul><li><span style=\"color: #000000;\"><b>H\u1ecd Ng\u00f4<\/b>: thuy\u1ebft n\u00e0y d\u1ef1a theo\u00a0<i>&#8220;Ph\u1ea3 h\u1ec7\u00a0h\u1ecd Ng\u00f4\u00a0Vi\u1ec7t Nam&#8221;<\/i>\u00a0c\u00f9ng\u00a0<i>&#8220;Th\u1ea7n ph\u1ed5 L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t&#8221;<\/i>\u00a0do\u00a0Nh\u1eef B\u00e1 S\u0129\u00a0so\u1ea1n v\u00e0o th\u1eddi\u00a0nh\u00e0 Nguy\u1ec5n. Theo c\u1ee9 li\u1ec7u n\u00e0y, nguy\u00ean danh c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0\u00a0<b>Ng\u00f4 Tu\u1ea5n<\/b>\u00a0(\u5433\u4fca),\u00a0bi\u1ec3u t\u1ef1\u00a0<b>Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t<\/b>\u00a0(\u5e38\u5091), sau \u0111\u01b0\u1ee3c ban qu\u1ed1c t\u00ednh n\u00ean c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t. \u00d4ng l\u00e0 con c\u1ee7a S\u00f9ng Ti\u1ebft t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u00a0Ng\u00f4 An Ng\u1eef, ch\u00e1u c\u1ee7a S\u1ee9 qu\u00e2n\u00a0Ng\u00f4 X\u01b0\u01a1ng X\u00ed\u00a0v\u00e0 ch\u1eaft c\u1ee7a Thi\u00ean S\u00e1ch v\u01b0\u01a1ng\u00a0Ng\u00f4 X\u01b0\u01a1ng Ng\u1eadp\u00a0\u2013 con trai tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a\u00a0Ng\u00f4 Quy\u1ec1n<sup id=\"cite_ref-5\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>5<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. Thuy\u1ebft n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00ecn nh\u1eadn ph\u1ed5 bi\u1ebfn nh\u1ea5t, tuy nhi\u00ean l\u1ea1i b\u1ecb xem l\u00e0\u00a0<i>&#8220;thuy\u1ebft m\u1edbi&#8221;<\/i>, v\u00ec th\u1eddi gian c\u1ee7a c\u1ee9 li\u1ec7u \u0111\u1ec1u c\u00f2n non, m\u1ed9t cu\u1ed1n ph\u1ea3 h\u1ec7 kh\u00f4ng r\u00f5 ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u00e0 m\u1ed9t th\u1ea7n ph\u1ed5 so\u1ea1n v\u00e0o t\u1eadn th\u1eddi Nguy\u1ec5n.<\/span><\/li><li><span style=\"color: #000000;\"><b>H\u1ecd Qu\u00e1ch<\/b>: thuy\u1ebft n\u00e0y d\u1ef1a theo bia\u00a0<i>&#8220;An Ho\u1ea1ch B\u00e1o \u00c2n t\u1ef1 bi k\u00fd&#8221;<\/i>\u00a0(l\u1eadp n\u0103m\u00a01100)<sup id=\"cite_ref-6\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>6<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><sup id=\"cite_ref-7\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>7<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>\u00a0v\u00e0 bia\u00a0<i>&#8220;C\u1ed3 Vi\u1ec7t qu\u1ed1c\u00a0Th\u00e1i \u00fay L\u00fd c\u00f4ng\u00a0th\u1ea1ch bi minh t\u00ednh t\u1ef1&#8221;<\/i>\u00a0(l\u1eadp n\u0103m\u00a01159), \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u l\u00e0 hai bia g\u1ed1c th\u1eddi nh\u00e0 L\u00fd v\u00e0 b\u1ea3n d\u1ecbch hi\u1ec7n c\u00f3 trong cu\u1ed1n\u00a0<i>&#8220;V\u0103n bia th\u1eddi L\u00fd-Tr\u1ea7n&#8221;<\/i>\u00a0c\u1ee7a L\u00e2m Giang, Ph\u1ea1m V\u0103n Th\u1eafm v\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ecb Hoa. Theo th\u00f4ng tin c\u1ee7a c\u1ea3 hai bia, th\u00ec L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t v\u1ed1n\u00a0h\u1ecd Qu\u00e1ch, t\u00ean\u00a0<b>Tu\u1ea5n<\/b>,\u00a0bi\u1ec3u t\u1ef1\u00a0<b>Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t<\/b>\u00a0r\u1ea5t t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 v\u1edbi th\u00f4ng tin c\u1ee7a [thuy\u1ebft h\u1ecd Ng\u00f4]. Theo th\u00f4ng tin c\u1ee7a bia, qu\u00ea \u00f4ng l\u00e0 l\u00e0ng An X\u00e1, huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110\u1ee9c (C\u01a1 X\u00e1, huy\u1ec7n\u00a0Gia L\u00e2m\u00a0ng\u00e0y nay), v\u00e0 c\u00f3 l\u1ebd sau n\u00e0y m\u1edbi c\u1ea3i t\u1ecbch th\u00e0nh ph\u01b0\u1eddng Th\u00e1i H\u00f2a nh\u01b0 To\u00e0n th\u01b0 ghi nh\u1eadn. Cha \u00f4ng l\u00e0m Th\u00e1i \u00fay \u0111\u1eddi\u00a0L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng, c\u00f3 hai t\u00ean kh\u00e1c nhau, theo\u00a0<i>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed l\u01b0\u1ee3c<\/i>\u00a0ch\u00e9p l\u00e0 Th\u00e1i \u00fay\u00a0Qu\u00e1ch Th\u1ecbnh \u00cdch\u00a0(\u90ed\u76db\u8b1a), c\u00f2n\u00a0<i>An Nam ch\u00ed l\u01b0\u1ee3c<\/i>\u00a0th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0 Th\u00e1i \u00fay\u00a0Qu\u00e1ch Th\u1ecbnh D\u1eadt\u00a0(\u90ed\u76db\u6ea2)<sup id=\"cite_ref-8\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>8<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>, qu\u00ea \u1edf huy\u1ec7n C\u00e2u L\u1eadu, T\u1ebf Giang (nay thu\u1ed9c huy\u1ec7n M\u1ef9 V\u0103n,\u00a0H\u01b0ng Y\u00ean). Sau \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ban qu\u1ed1c t\u00ednh, v\u00ec v\u1eady Qu\u00e1ch Tu\u1ea5n m\u1edbi c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t. Theo v\u0103n bia c\u1ee7a Th\u00e1i \u00fay \u0110\u1ed7 Anh V\u0169, th\u00ec cha c\u1ee7a Anh V\u0169 g\u1ecdi L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u00e0 c\u1eadu ru\u1ed9t.<sup id=\"cite_ref-9\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>9<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/li><\/ul><p><span style=\"color: #000000;\">S\u1eed s\u00e1ch Trung Qu\u1ed1c th\u01b0\u1eddng ch\u00e9p [Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t] l\u00e0\u00a0<b>L\u00fd Th\u01b0\u1eddng C\u00e1t<\/b>\u00a0ho\u1eb7c\u00a0<b>L\u00fd Th\u01b0\u1ee3ng C\u00e1t.<\/b><sup id=\"cite_ref-10\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>10<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><sup id=\"cite_ref-11\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>11<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>\u00a0Trong gia \u0111\u00ecnh, \u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi em t\u00ean\u00a0L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Hi\u1ebfn\u00a0(\u674e\u5e38\u61b2). C\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng nh\u01b0 anh,\u00a0<i>&#8220;Th\u01b0\u1eddng Hi\u1ebfn&#8221;<\/i>\u00a0l\u00e0 bi\u1ec3u t\u1ef1 ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u00ean th\u1ef1c; th\u00f4ng l\u1ec7 t\u1eeb x\u01b0a th\u00ec bi\u1ec3u t\u1ef1 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng ho\u1eb7c tr\u00e1i ngh\u0129a v\u1edbi t\u00ean th\u1ef1c v\u00e0 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 g\u1ecdi b\u00ean ngo\u00e0i nh\u01b0 m\u1ed9t hi\u1ec3u hi\u1ec7n c\u1ee7a s\u1ef1 l\u1ecbch s\u1ef1, ch\u1ec9 c\u00f3 trong nh\u00e0 m\u1edbi g\u1ecdi t\u00ean th\u1ef1c.<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"Gia_th\u1ebf\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Gia_th.E1.BA.BF\"><\/span>Gia th\u1ebf<\/span><\/h3><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">Theo nh\u1eadn x\u00e9t c\u1ee7a s\u00e1ch\u00a0<i>\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0<\/i>, nh\u00e0 c\u1ee7a \u00f4ng n\u1ed1i \u0111\u1eddi l\u00e0m quan theo th\u1ee9c th\u1ebf t\u1eadp,<sup id=\"cite_ref-12\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>12<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>\u00a0t\u1ee9c l\u00e0 truy\u1ec1n ch\u1ee9c n\u00e0y v\u0129nh vi\u1ec5n qua c\u00e1c \u0111\u1eddi, do \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y gia \u0111\u00ecnh c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 quan l\u1ea1i c\u00f3 g\u1ed1c g\u00e1c b\u1ec1n v\u1eefng. T\u1eeb nh\u1ecf L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00e3 t\u1ecf ra l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng v\u00e0 ngh\u1ecb l\u1ef1c, ch\u0103m h\u1ecdc t\u1eadp, r\u00e8n luy\u1ec7n c\u1ea3 v\u0103n l\u1eabn v\u00f5, t\u1eebng nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 binh ph\u00e1p.<sup id=\"cite_ref-13\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>13<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">C\u0169ng do hai ngu\u1ed3n kh\u00e1c nhau, n\u00ean ch\u1ee9c v\u1ee5 cha c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t c\u0169ng kh\u00e1c nhau. S\u00e1ch\u00a0Vi\u1ec7t \u0111i\u1ec7n u linh t\u1eadp\u00a0c\u00f9ng v\u1edbi [ngu\u1ed3n h\u1ecd Ng\u00f4] \u0111\u1ec1u ghi cha c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t t\u00ean An Ng\u1eef, v\u00e0 l\u00e0 m\u1ed9t\u00a0<i>&#8220;S\u00f9ng ban Lang t\u01b0\u1edbng&#8221;<\/i>. S\u00e1ch\u00a0An Nam ch\u00ed l\u01b0\u1ee3c\u00a0trong quan ch\u1ebf \u0111\u1eddi L\u00fd c\u00f3 hai t\u00ean S\u00f9ng ban v\u00e0 Lang t\u01b0\u1edbng, nh\u01b0ng ch\u00ednh s\u00e1ch \u1ea5y ch\u00e9p hai t\u00ean n\u00e0y r\u1eddi nhau. C\u00f3 l\u1ebd\u00a0<i>&#8220;S\u00f9ng ban Lang t\u01b0\u1edbng&#8221;<\/i>\u00a0l\u00e0\u00a0<i>&#8220;Lang t\u01b0\u1edbng thu\u1ed9c S\u00f9ng ban&#8221;<\/i>, v\u00ec ngay trong s\u00e1ch Ch\u00ed l\u01b0\u1ee3c c\u0169ng c\u00f3 ghi m\u1ed9t ch\u1ee9c t\u00ean\u00a0<i>&#8220;V\u0169 n\u1ed9i Lang t\u01b0\u1edbng&#8221;<\/i>, nh\u01b0ng kh\u00f4ng r\u00f5 hai ch\u1ee9c v\u1ee5 n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u1ecba v\u1ecb th\u1ebf n\u00e0o trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. C\u00f2n nh\u01b0 [ngu\u1ed3n h\u1ecd Qu\u00e1ch] th\u00ec L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u00e0 con c\u1ee7a Qu\u00e1ch Th\u1ecbnh \u00cdch, l\u00e0 m\u1ed9t\u00a0Th\u00e1i \u00fay, do \u0111\u00f3 v\u1ecb th\u1ebf c\u00f3 kh\u00e1c bi\u1ec7t.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Bia Nh\u1eef B\u00e1 S\u0129 ch\u00e9p v\u1ec1 h\u00e0nh tr\u1ea1ng th\u1eddi tr\u1ebb c\u00f3 ph\u1ea7n huy\u1ec1n tho\u1ea1i c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t nh\u01b0 sau:<\/span><\/p><table class=\"cquote\" role=\"presentation\"><tbody><tr><td><span style=\"color: #000000;\">\u201c<\/span><\/td><td><p><span style=\"color: #000000;\">Kho\u1ea3ng ni\u00ean hi\u1ec7u Thi\u00ean Th\u00e0nh, \u0111\u1eddi L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng, cha \u0111i tu\u1ea7n bi\u00ean \u0111\u1ecba, \u1edf T\u01b0\u1ee3ng Ch\u00e2u thu\u1ed9c Thanh H\u00f3a, b\u1ecb b\u1ec7nh r\u1ed3i m\u1ea5t v\u00e0o n\u0103m T\u00e2n M\u00f9i (1031). Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t b\u1ea5y gi\u1edd m\u01b0\u1eddi ba tu\u1ed5i, \u0111\u00eam ng\u00e0y th\u01b0\u01a1ng kh\u00f3c kh\u00f4ng d\u1ee9t.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ch\u1ed3ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u00f4 l\u00e0 T\u1ea1 \u0110\u1ee9c th\u1ea5y th\u1ebf, \u0111em l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 d\u1ed7 d\u00e0nh. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 h\u1ecfi \u00f4ng v\u1ec1 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, \u00f4n g tr\u1ea3 l\u1eddi:\u00a0<i>&#8220;V\u1ec1 v\u0103n h\u1ecdc, bi\u1ebft ch\u1eef \u0111\u1ec3 k\u00fd t\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ee7. V\u1ec1 v\u00f5 h\u1ecdc, mu\u1ed1n theo\u00a0V\u1ec7 Thanh,\u00a0Ho\u1eafc Kh\u1ee9, lo \u0111i xa v\u1ea1n d\u1eb7m \u0111\u1ec3 l\u1eadp c\u00f4ng, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5n phong h\u1ea7u, \u0111\u1ec3 l\u00e0m v\u1ebb vang cho cha m\u1eb9. \u0110\u00f3 l\u00e0 s\u1edf nguy\u1ec7n&#8221;<\/i>. T\u1ea1 \u0110\u1ee9c khen l\u00e0 c\u00f3 ch\u00ed kh\u00ed, b\u00e8n g\u1ea3 ch\u00e1u g\u00e1i t\u00ean l\u00e0 T\u1ea1 Thu\u1ea7n Khanh cho \u00f4ng, v\u00e0 d\u1ea1y cho h\u1ecdc c\u00e1c s\u00e1ch binh th\u01b0 h\u1ecd T\u00f4n, h\u1ecd Ng\u00f4.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00eam ng\u00e0y h\u1ecdc t\u1eadp. \u0110\u00eam \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, ng\u00e0y t\u1eadp b\u1eafn cung, c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a, l\u1eadp doanh, b\u00e0y tr\u1eadn. C\u00e1c ph\u00e9p binh th\u01b0 \u0111\u1ec1u th\u00f4ng hi\u1ec3u c\u1ea3. T\u1ea1 \u0110\u1ee9c l\u1ea1i khuy\u00ean \u0111\u1ecdc s\u00e1ch nho. Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t r\u1ea5t ch\u1ecbu g\u1eafng c\u00f4ng h\u1ecdc t\u1eadp, n\u00ean ch\u00f3ng th\u00e0nh t\u00e0i.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m \u00f4ng 18 tu\u1ed5i (1036), m\u1eb9 m\u1ea5t. Hai anh em lo \u0111\u1ee7 m\u1ecdi l\u1ec5 t\u1ed1ng t\u00e1ng. Trong khi c\u00fang t\u1ebf, h\u1ec5 c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, c\u0169ng t\u1ef1 tay m\u00ecnh l\u00e0m. L\u00fac h\u1ebft tang, nh\u1edd ph\u1ee5 \u1ea5m, Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 ch\u1ee9c\u00a0<i>&#8220;K\u1ef5 m\u00e3 hi\u1ec7u \u00fay&#8221;<\/i>, t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t s\u0129 quan nh\u1ecf v\u1ec1 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a.<\/span><\/p><\/td><td><span style=\"color: #000000;\">\u201d<\/span><\/td><\/tr><tr><td class=\"cquotecite\" colspan=\"3\"><span style=\"color: #000000;\"><cite>\u2014\u2009Tr\u00edch t\u1eeb bia Nh\u1eef B\u00e1 S\u0129, b\u1ea3n d\u1ecbch t\u1eeb s\u00e1ch\u00a0<i>&#8220;L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t&#8221;<\/i>\u00a0c\u1ee7a\u00a0Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n<\/cite><\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><p><span style=\"color: #000000;\">H\u1ecdc gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n khi tr\u00edch l\u1ea1i n\u1ed9i dung t\u1eeb bia Nh\u1eef B\u00e1 S\u0129, c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eadn x\u00e9t:<i>&#8220;\u0110o\u1ea1n tr\u00ean n\u00e0y, ch\u00e9p theo bia NBS (ch\u00fa: Nh\u1eef B\u00e1 S\u0129), l\u00e0 m\u1ed9t bia m\u1edbi d\u1ef1ng \u0111\u1eddi T\u1ef1 \u0110\u1ee9c. Ch\u1eafc r\u1eb1ng Nh\u1eef B\u00e1 S\u0129 ch\u00e9p theo th\u1ea7n ph\u1ed5. Th\u1ea7n ph\u1ed5 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 l\u1eddi ch\u00e9p t\u1ee5c truy\u1ec1n hay l\u1eddi b\u1ecba \u0111\u1eb7t, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ho\u00e0n to\u00e0n tin nh\u1eefng chi ti\u1ebft qu\u00e1 r\u00f5 r\u00e0ng ch\u00e9p trong th\u1ea7n ph\u1ed5. Nh\u01b0ng s\u1ef1 gi\u00e1o d\u1ee5c Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u00e2y l\u00e0 h\u1ee3p v\u1edbi nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ta c\u00f2n bi\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1eddi nh\u00e0 L\u00fd&#8221;<\/i>.<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading2\"><h2 id=\"S\u1ef1_nghi\u1ec7p\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"S.E1.BB.B1_nghi.E1.BB.87p\"><\/span>S\u1ef1 nghi\u1ec7p<\/span><\/h2><\/div><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"D\u01b0\u1edbi_tri\u1ec1u_Th\u00e1i_T\u00f4ng_v\u00e0_Th\u00e1nh_T\u00f4ng\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"D.C6.B0.E1.BB.9Bi_tri.E1.BB.81u_Th.C3.A1i_T.C3.B4ng_v.C3.A0_Th.C3.A1nh_T.C3.B4ng\"><\/span>D\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u Th\u00e1i T\u00f4ng v\u00e0 Th\u00e1nh T\u00f4ng<\/span><\/h3><\/div><figure><span style=\"color: #000000;\"><img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Tuong_Ly_Thuong_Kiet%2C_DNQT.jpg\/300px-Tuong_Ly_Thuong_Kiet%2C_DNQT.jpg\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Tuong_Ly_Thuong_Kiet%2C_DNQT.jpg\/450px-Tuong_Ly_Thuong_Kiet%2C_DNQT.jpg 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/e\/ed\/Tuong_Ly_Thuong_Kiet%2C_DNQT.jpg\/600px-Tuong_Ly_Thuong_Kiet%2C_DNQT.jpg 2x\" width=\"300\" height=\"328\" data-file-width=\"1793\" data-file-height=\"1958\" \/><\/span><figcaption><span style=\"color: #000000;\">T\u01b0\u1ee3ng L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t trong \u0110\u1ea1i Nam Qu\u1ed1c T\u1ef1.<\/span><\/figcaption><\/figure><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m\u00a01041, Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t c\u00f2n \u00edt tu\u1ed5i, v\u00ec v\u1ebb m\u1eb7t t\u01b0\u01a1i \u0111\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m\u00a0Ho\u00e0ng m\u00f4n Chi h\u1eadu\u00a0(\u9ec4\u95e8\u7957\u5019), m\u1ed9t ch\u1ee9c\u00a0ho\u1ea1n quan\u00a0theo h\u1ea7u\u00a0L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng. Trong 12 n\u0103m l\u00e0m n\u1ed9i th\u1ecb trong tri\u1ec1u, danh ti\u1ebfng c\u1ee7a Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t ng\u00e0y c\u00e0ng n\u1ed5i<sup id=\"cite_ref-14\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>14<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. N\u0103m\u00a01053, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng d\u1ea7n \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c\u00a0N\u1ed9i th\u1ecb s\u1ea3nh \u0110\u00f4 tri\u00a0(\u5185\u4f8d\u7701\u90fd\u77e5), khi n\u0103m 35 tu\u1ed5i.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m\u00a01054, Th\u00e1i t\u1eed L\u00fd Nh\u1eadt T\u00f4n k\u1ebf v\u1ecb, s\u1eed g\u1ecdi l\u00e0\u00a0L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng. D\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u Th\u00e1nh T\u00f4ng, Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u00ean ch\u1ee9c B\u1ed5ng h\u00e0nh qu\u00e2n Hi\u1ec7u \u00fay, m\u1ed9t ch\u1ee9c quan v\u00f5 cao c\u1ea5p. \u00d4ng th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y \u1edf c\u1ea1nh vua, th\u01b0\u1eddng can gi\u00e1n. V\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng lao, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00e0m\u00a0Ki\u1ec3m hi\u1ec7u Th\u00e1i b\u1ea3o<sup id=\"cite_ref-15\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>15<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m\u00a01061, ng\u01b0\u1eddi Man \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi T\u00e2y Nam qu\u1ea5y r\u1ed1i. S\u00e1ch\u00a0Vi\u1ec7t \u0111i\u1ec7n u linh, chuy\u1ec7n v\u1ec1 L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t c\u00f3 ch\u00e9p nh\u01b0 sau:<i>&#8220;G\u1eb7p l\u00fac trong n\u01b0\u1edbc, \u1edf c\u00f5i<\/i>\u00a0T\u00e2y Nam, d\u00e2n n\u1ed5i l\u00ean ch\u1ed1ng c\u00e1c thu\u1ed9c l\u1ea1i, d\u00e2n Man L\u00e0o l\u1ea1i hay t\u1edbi qu\u1ea5y r\u1ed1i. Vua th\u1ea5y \u00f4ng si\u00eang n\u0103ng, c\u1ea9n th\u1eadn, khoan h\u1ed3ng b\u00e8n sai \u00f4ng l\u00e0m Kinh ph\u1ecfng s\u1ee9 v\u00e0o thanh tra v\u00f9ng Thanh H\u00f3a, Ngh\u1ec7 An, v\u00e0o trao quy\u1ec1n ti\u1ec7n nghi h\u00e0nh s\u1ef1. \u00d4ng ph\u1ee7 d\u1ee5 d\u00e2n kh\u00f4n kh\u00e9o, n\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 n\u0103m ch\u00e2u, s\u00e1u huy\u1ec7n, ba ngu\u1ed3n, hai m\u01b0\u01a1i b\u1ed1n \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ec1u quy ph\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n&#8221;<i>.<\/i><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">V\u1ec1 vi\u1ec7c lo\u1ea1n n\u00e0y, trong s\u00e1ch\u00a0\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0\u00a0kh\u00f4ng th\u1ea5y ch\u00e9p. Duy ch\u1ec9 s\u00e1ch\u00a0Vi\u1ec7t s\u1eed l\u01b0\u1ee3c\u00a0c\u00f3 bi\u00ean r\u1eb1ng:\u00a0<i>&#8220;N\u0103m 1061, Ng\u0169 Huy\u1ec7n Giang \u1edf \u00c1i Ch\u00e2u n\u1ed5i lo\u1ea1n&#8221;<\/i>. Ng\u0169 Huy\u1ec7n Giang l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t v\u00f9ng thu\u1ed9c ph\u1ee7 Thanh H\u00f3a. \u0110\u1eddi Ti\u1ec1n L\u00ea v\u00e0 \u0111\u1eddi L\u00fd th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng t\u00ean s\u00f4ng m\u00e0 g\u1ecdi \u0111\u1ea5t c\u00f3 s\u00f4ng \u1ea5y, v\u00ed d\u1ee5 B\u1eafc Giang L\u1ed9, \u0110\u00e0 Giang L\u1ed9. Theo hai bia \u0111\u1eddi L\u00fd, l\u00e0 bia ch\u00f9a H\u01b0\u01a1ng Nghi\u00eam v\u00e0 m\u1ed9 ch\u00ed\u00a0L\u01b0u Kh\u00e1nh \u0110\u00e0m<sup id=\"cite_ref-16\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>16<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><sup id=\"cite_ref-17\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>17<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>, Ng\u0169 Huy\u1ec7n Giang ch\u1eafc \u1edf Thanh H\u00f3a, l\u00e0 s\u00f4ng M\u00e3 ng\u00e0y nay. B\u1ea5y gi\u1edd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00e3 43 tu\u1ed5i, v\u00e0 \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t qu\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u00e1ng 2\u00a0n\u0103m\u00a01069, \u00f4ng theo vua Th\u00e1nh T\u00f4ng \u0111i \u0111\u00e1nh\u00a0Chi\u00eam Th\u00e0nh. Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u00e0m ti\u00ean phong \u0111i \u0111\u1ea7u, truy b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c vua Chi\u00eam l\u00e0\u00a0Ch\u1ebf C\u1ee7. Cu\u1ed1i c\u00f9ng, Ch\u1ebf C\u1ee7 ph\u1ea3i ch\u1ecbu h\u00e0ng, d\u00e2ng 3 ch\u00e2u \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. V\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng trong cu\u1ed9c chi\u1ebfn v\u1edbi Ch\u1ebf C\u1ee7, Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ban qu\u1ed1c t\u00ednh v\u00e0 t\u1eeb \u0111\u00f3 \u00f4ng ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<b>L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t<\/b>. B\u00ean c\u1ea1nh vinh d\u1ef1 n\u00e0y, \u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1edbc v\u00e0 ch\u1ee9c \u0111\u00e1ng k\u1ec3, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee5 phong l\u00e0m\u00a0Ph\u1ee5 qu\u1ed1c Th\u00e1i ph\u00f3\u00a0(\u8f14\u570b\u592a\u5085), ki\u00eam c\u00e1c h\u00e0m nh\u01b0\u00a0<i>Dao th\u1ee5 ch\u01b0 tr\u1ea5n Ti\u1ebft \u0111\u1ed9<\/i>\u00a0(\u9059\u6388\u8af8\u93ae\u7bc0\u5ea6),\u00a0<i>\u0110\u1ed3ng trung th\u01b0 m\u00f4n h\u1ea1<\/i>\u00a0(\u540c\u4e2d\u66f8\u9580\u4e0b),\u00a0<i>Th\u01b0\u1ee3ng tr\u1ee5 qu\u1ed1c<\/i>\u00a0(\u4e0a\u67f1\u570b),\u00a0<i>Thi\u00ean t\u1eed ngh\u0129a \u0111\u1ec7<\/i>\u00a0(\u5929\u5b50\u7fa9\u5f1f) c\u00f9ng\u00a0<i>Ph\u1ee5 qu\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n<\/i>\u00a0(\u8f14\u570b\u4e0a\u5c06\u8ecd).<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">V\u1edbi danh x\u01b0ng\u00a0<i>&#8220;Thi\u00ean t\u1eed ngh\u0129a \u0111\u1ec7&#8221;<\/i>, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00e3 b\u00e1n ch\u00ednh th\u1ee9c d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng qu\u1ed1c th\u00edch, v\u00e0 \u00f4ng c\u00f2n nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbc\u00a0<b>Khai qu\u1ed1c c\u00f4ng<\/b>\u00a0(\u958b\u570b\u516c).<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"Ph\u1ee5_ch\u00ednh_L\u00fd_Nh\u00e2n_T\u00f4ng\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Ph.E1.BB.A5_ch.C3.ADnh_L.C3.BD_Nh.C3.A2n_T.C3.B4ng\"><\/span>Ph\u1ee5 ch\u00ednh L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng<\/span><\/h3><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m\u00a01072\u00a0L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng\u00a0qua \u0111\u1eddi, Th\u00e1i t\u1eed C\u00e0n \u0110\u1ee9c m\u1edbi 7 tu\u1ed5i l\u00ean ng\u00f4i, s\u1eed g\u1ecdi l\u00e0\u00a0L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng.\u00a0Th\u00e1i s\u01b0\u00a0\u0111\u1ea7u tri\u1ec1u l\u00e0\u00a0L\u00fd \u0110\u1ea1o Th\u00e0nh\u00a0t\u00f4n Ho\u00e0ng h\u1eadu D\u01b0\u01a1ng th\u1ecb l\u00e0m\u00a0Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, bu\u00f4ng r\u00e8m c\u00f9ng nghe ch\u00ednh s\u1ef1. M\u1eb9 \u0111\u1ebb c\u1ee7a Nh\u00e2n T\u00f4ng l\u00e0 Th\u00e1i phi\u00a0\u1ef6 Lan\u00a0kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, b\u00e8n d\u1ef1a v\u00e0o L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u1ec3 n\u1eafm l\u1ea5y quy\u1ec1n nhi\u1ebfp ch\u00ednh. L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t khi \u0111\u00f3 l\u00e0m \u0110\u00f4 \u00fay, ch\u1ee9c v\u1ee5 \u1edf d\u01b0\u1edbi L\u00fd \u0110\u1ea1o Th\u00e0nh.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u00e1ng 6 n\u0103m\u00a01072, t\u1ee9c l\u00e0 4 th\u00e1ng sau khi Nh\u00e2n T\u00f4ng l\u00ean ng\u00f4i, Nh\u00e2n T\u00f4ng ra ch\u1ec9 ph\u1ebf tru\u1ea5t Th\u01b0\u1ee3ng D\u01b0\u01a1ng Th\u00e1i h\u1eadu, giam Th\u00e1i h\u1eadu c\u00f9ng 72 Th\u1ecb n\u1eef trong l\u00e3nh cung v\u00e0 b\u1eaft ch\u00f4n theo Th\u00e1nh T\u00f4ng. C\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y, ngo\u00e0i t\u00e1c \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u1ef6 Lan \u1edf b\u00ean trong v\u1edbi Nh\u00e2n T\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 vai tr\u00f2 c\u1ee7a v\u00f5 t\u01b0\u1edbng L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Sau \u0111\u00f3, L\u00fd \u0110\u1ea1o Th\u00e0nh b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c l\u00e0m\u00a0<i>&#8220;T\u1ea3 Gi\u00e1n ngh\u1ecb \u0111\u1ea1i phu&#8221;<\/i>\u00a0v\u00e0 b\u1ecb bi\u1ebfm tru\u1ea5t ra tr\u1ea5n th\u1ee7\u00a0Ngh\u1ec7 An. Ho\u00e0ng th\u00e1i phi \u1ef6 Lan, sau c\u00e1i ch\u1ebft c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng Th\u00e1i h\u1eadu th\u00ec ch\u00ednh th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n l\u00e0m Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. Theo \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a\u00a0Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n, vi\u1ec7c x\u1eed ch\u1ebft D\u01b0\u01a1ng Th\u00e1i h\u1eadu v\u00e0 gi\u00e1ng ch\u1ee9c \u0110\u1ea1o Th\u00e0nh, m\u1ed9t m\u00ecnh \u1ef6 Lan kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n m\u00e0 c\u00f3 vai tr\u00f2 c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t, ng\u01b0\u1eddi n\u1eafm qu\u00e2n \u0111\u1ed9i trong tay, trong khi L\u00fd \u0110\u1ea1o Th\u00e0nh v\u1ed1n l\u00e0 quan v\u0103n v\u00e0 tu\u1ed5i t\u00e1c \u0111\u00e3 cao<sup id=\"cite_ref-18\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>18<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. T\u1eeb \u0111\u00f3 L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t gi\u1eef vai tr\u00f2 ph\u1ee5 ch\u00ednh trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t.<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"Chi\u1ebfn_tranh_v\u1edbi_T\u1ed1ng\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Chi.E1.BA.BFn_tranh_v.E1.BB.9Bi_T.E1.BB.91ng\"><\/span>Chi\u1ebfn tranh v\u1edbi T\u1ed1ng<\/span><\/h3><\/div><div class=\"mw-heading mw-heading4\"><h4 id=\"Ti\u00ean_ph\u00e1t_ch\u1ebf_nh\u00e2n\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Ti.C3.AAn_ph.C3.A1t_ch.E1.BA.BF_nh.C3.A2n\"><\/span>Ti\u00ean ph\u00e1t ch\u1ebf nh\u00e2n<\/span><\/h4><\/div><div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\"><span style=\"color: #000000;\">B\u00e0i chi ti\u1ebft:\u00a0Chi\u1ebfn d\u1ecbch \u0111\u00e1nh T\u1ed1ng, 1075-1076<\/span><\/div><figure class=\"mw-default-size\"><span style=\"color: #000000;\"><span class=\"mw-file-element mw-broken-media\" data-width=\"180\">T\u1eadp tin:Map Dai Viet danh Tong.jpg<\/span><\/span><figcaption><span style=\"color: #000000;\">B\u1ea3n \u0111\u1ed3 minh h\u1ecda c\u00e1c m\u0169i ti\u1ebfn c\u00f4ng chinh ph\u1ea1t Ung Ch\u00e2u.<\/span><\/figcaption><\/figure><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m\u00a01075,\u00a0V\u01b0\u01a1ng An Th\u1ea1ch\u00a0c\u1ea7m quy\u1ec1n ch\u00ednh\u00a0nh\u00e0 T\u1ed1ng, t\u00e2u v\u1edbi vua T\u1ed1ng l\u00e0\u00a0\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t\u00a0b\u1ecb\u00a0Chi\u00eam Th\u00e0nh\u00a0\u0111\u00e1nh ph\u00e1, qu\u00e2n c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng k\u1ebf chi\u1ebfm l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua T\u1ed1ng sai Th\u1ea9m Kh\u1edfi, v\u00e0 L\u01b0u Di l\u00e0m tri Qu\u1ebf Ch\u00e2u ng\u1ea7m d\u1ea5y binh ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u1ed9ng, \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n b\u00e8, t\u1eadp th\u1ee7y chi\u1ebfn, c\u1ea5m c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c mua b\u00e1n v\u1edbi \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u00e1i h\u1eadu \u1ef6 Lan bi\u1ebft tin, sai \u00f4ng v\u00e0\u00a0T\u00f4n \u0110\u1ea3n\u00a0\u0111em h\u01a1n 100.000 qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh. Qu\u00e2n b\u1ed9 g\u1ed3m 60.000 ng\u01b0\u1eddi do c\u00e1c t\u01b0\u1edbng T\u00f4n \u0110\u1ea3n,\u00a0Th\u00e2n C\u1ea3nh Ph\u00fac<sup id=\"cite_ref-19\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>19<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>, L\u01b0u K\u1ef7, Ho\u00e0ng Kim M\u00e3n,\u00a0Vi Th\u1ee7 An\u00a0ch\u1ec9 huy, t\u1ed5ng ch\u1ec9 huy l\u00e0 T\u00f4n \u0110\u1ea3n. B\u1ed9 binh t\u1eadp trung ngay \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u\u00a0Qu\u1ea3ng Nguy\u00ean, M\u00f4n (\u0110\u00f4ng Kh\u00ea),\u00a0Quang Lang, T\u00f4 M\u1eadu r\u1ed3i tr\u00e0n sang \u0111\u00e1nh c\u00e1c tr\u1ea1i\u00a0V\u0129nh B\u00ecnh,\u00a0Th\u00e1i B\u00ecnh,\u00a0Ho\u00e0nh S\u01a1n, ch\u00e2u T\u00e2y B\u00ecnh,\u00a0L\u1ed9c Ch\u00e2u. M\u1ed9t c\u00e1nh qu\u00e2n kh\u00e1c \u0111\u00f3ng g\u1ea7n bi\u00ean gi\u1edbi Kh\u00e2m ch\u00e2u c\u0169ng k\u00e9o t\u1edbi \u0111\u00e1nh c\u00e1c tr\u1ea1i\u00a0Nh\u01b0 H\u1ed3ng,\u00a0Nh\u01b0 T\u00edch\u00a0v\u00e0\u00a0\u0110\u1ec1 Tr\u1ea1o, &#8220;qu\u00e2n ta t\u1edbi \u0111\u00e2u nh\u01b0 v\u00e0o nh\u00e0 tr\u1ed1ng kh\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi&#8221;.<sup id=\"cite_ref-20\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>20<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t ch\u1ec9 huy 40.000 qu\u00e2n th\u1ee7y c\u00f9ng voi chi\u1ebfn \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n t\u1eeb ch\u00e2u V\u0129nh An (Qu\u1ea3ng Ninh) \u0111\u1ed5 b\u1ed9 l\u00ean \u0111\u00e1nh c\u00e1c ch\u00e2u Kh\u00e2m, Li\u00eam;\u00a0T\u00f4ng \u0110\u1ea3n\u00a0v\u00e2y ch\u00e2u Ung. Ng\u00e0y\u00a030 th\u00e1ng 12\u00a0n\u0103m 1075, qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t ti\u1ebfn chi\u1ebfm th\u00e0nh Kh\u00e2m Ch\u00e2u, b\u1eaft to\u00e0n b\u1ed9 quan qu\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i giao chi\u1ebfn m\u1ed9t tr\u1eadn n\u00e0o. Ba ng\u00e0y sau,\u00a02 th\u00e1ng 1\u00a0n\u0103m\u00a01076,\u00a0Li\u00eam Ch\u00e2u\u00a0c\u0169ng th\u1ea5t th\u1ee7<sup id=\"cite_ref-21\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>21<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Khi \u0111\u01b0\u1ee3c tin hai ch\u00e2u Kh\u00e2m, Li\u00eam \u0111\u00e3 m\u1ea5t, nh\u00e0 T\u1ed1ng r\u1ea5t hoang mang, lo ng\u1ea1i, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u1ed1i r\u1ed1i. Ty Kinh l\u01b0\u1ee3c Qu\u1ea3ng Nam t\u00e2y l\u1ed9 v\u1ed9i v\u00e3 xin vi\u1ec7n binh: 20.000 qu\u00e2n, 3.000 con ng\u1ef1a, xin th\u00eam kh\u00ed gi\u1edbi, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng v\u00e0 m\u1ed9t th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 xin \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng c\u00e1c d\u00e2n kh\u00ea \u0111\u1ed9ng, t\u1ea5t c\u1ea3 l\u1ea5y d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eeb Kinh ch\u00e2u \u0111\u1ebfn\u00a0Qu\u1ea3ng T\u00e2y. \u0110\u1ec3 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c mau ch\u00f3ng, ty \u1ea5y c\u0169ng xin d\u1eddi \u0111\u1ebfn th\u00e0nh T\u01b0\u1ee3ng, g\u1ea7n ph\u00eda b\u1eafc\u00a0Ung Ch\u00e2u<sup id=\"cite_ref-hxh_22-0\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Trong l\u00fac b\u1ed1i r\u1ed1i, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh T\u1ed1ng \u0111\u1ed1i ph\u00f3 r\u1ea5t l\u00fang t\u00fang. Vua T\u1ed1ng c\u00e1ch ch\u1ee9c L\u01b0u Di v\u00e0 sai Th\u1ea1ch Gi\u00e1m thay coi\u00a0Qu\u1ebf Ch\u00e2u\u00a0v\u00e0 l\u00e0m Kinh l\u01b0\u1ee3c s\u1ee9\u00a0Qu\u1ea3ng T\u00e2y.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Tr\u00ean c\u00e1c m\u1eb7t tr\u1eadn, qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t ho\u00e0n to\u00e0n l\u00e0m ch\u1ee7. L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t cho \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u1edf Kh\u00e2m v\u00e0\u00a0Li\u00eam Ch\u00e2u\u00a0ti\u1ebfn l\u00ean ph\u00eda B\u1eafc. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ed5 b\u1ed9 \u1edf Kh\u00e2m Ch\u00e2u k\u00e9o th\u1eb3ng l\u00ean Ung Ch\u00e2u. \u0110\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng d\u00e0i ch\u1eebng 120 c\u00e2y s\u1ed1, nh\u01b0ng ph\u1ea3i qua d\u00e3y n\u00fai Th\u1eadp V\u1ea1n. C\u00f2n \u0111\u1ea1o \u0111\u1ed5 b\u1ed9 \u1edf Li\u00eam Ch\u00e2u ti\u1ebfn sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc, chi\u1ebfm l\u1ea5y B\u1ea1ch Ch\u00e2u, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n c\u1ee7a T\u1ed1ng t\u1eeb ph\u00eda \u0111\u00f4ng t\u1edbi. H\u1eb9n ng\u00e0y 18 th\u00e1ng 1 n\u0103m 1076, hai \u0111\u1ea1o qu\u00e2n s\u1ebd c\u00f9ng h\u1ed9i l\u1ea1i v\u00e2y ch\u1eb7t l\u1ea5y Ung Ch\u00e2u.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ung Ch\u00e2u l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh l\u0169y ki\u00ean c\u1ed1, do t\u01b0\u1edbng T\u00f4 Gi\u00e1m c\u00f9ng v\u1edbi 2.800 qu\u00e2n c\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft c\u1ed1 th\u1ee7.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u00f4 gi\u00e1m Qu\u1ea3ng T\u00e2y nh\u00e0 T\u1ed1ng l\u00e0\u00a0Tr\u01b0\u01a1ng Th\u1ee7 Ti\u1ebft\u00a0\u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u1ee9u. L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh \u1edf c\u1eeda \u1ea3i C\u00f4n L\u00f4n (nay thu\u1ed9c th\u00e0nh ph\u1ed1\u00a0Nam Ninh, khu t\u1ef1 tr\u1ecb\u00a0Qu\u1ea3ng T\u00e2y) ph\u00e1 tan \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u00e9m Tr\u01b0\u01a1ng Th\u1ee7 Ti\u1ebft t\u1ea1i tr\u1eadn.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Tri ch\u00e2u Ung l\u00e0\u00a0T\u00f4 Gi\u00e1m\u00a0c\u1ed1 th\u1ee7 kh\u00f4ng h\u00e0ng. Qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t \u0111\u00e1nh \u0111\u1ebfn h\u01a1n 40 ng\u00e0y. Sau c\u00f9ng qu\u00e2n Vi\u1ec7t d\u00f9ng h\u1ecfa c\u00f4ng, b\u1eafn c\u00e1c ch\u1ea5t ch\u00e1y nh\u01b0 nh\u1ef1a th\u00f4ng v\u00e0o th\u00e0nh, trong th\u00e0nh thi\u1ebfu n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e1y. Cu\u1ed1i c\u00f9ng qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t b\u1eaft d\u00e2n T\u1ed1ng ch\u1ed3ng bao \u0111\u1ea5t cao \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 h\u1ecd tr\u00e8o l\u00ean th\u00e0nh. Ng\u00e0y th\u1ee9 42, th\u00e0nh b\u1ecb h\u1ea1, t\u01b0\u1edbng ch\u1ec9 huy T\u00f4 Gi\u00e1m t\u1ef1 thi\u00eau \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi r\u01a1i v\u00e0o tay qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t<sup id=\"cite_ref-ttk_23-0\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. Th\u01b0\u1eddng d\u00e2n trong th\u00e0nh kh\u00f4ng ch\u1ecbu h\u00e0ng n\u00ean b\u1ecb qu\u00e2n nh\u00e0 L\u00fd gi\u1ebft h\u1ebft h\u01a1n 58.000 ng\u01b0\u1eddi, c\u1ed9ng v\u1edbi s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u Kh\u00e2m, Li\u00eam th\u00ec \u0111\u1ebfn h\u01a1n 100.000<sup id=\"cite_ref-ttk_23-1\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>, tuy nhi\u00ean qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t c\u0169ng t\u1ed5n th\u1ea5t \u0111\u1ebfn 10.000 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 nhi\u1ec1u voi chi\u1ebfn<sup id=\"cite_ref-hxh_22-1\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t chi\u1ebfm xong th\u00e0nh Ung, l\u1ea1i l\u1ea5y \u0111\u00e1 l\u1ea5p s\u00f4ng ng\u0103n c\u1ee9u vi\u1ec7n r\u1ed3i \u0111em qu\u00e2n l\u00ean ph\u00eda B\u1eafc l\u1ea5y T\u00e2n Ch\u00e2u. Vi\u00ean quan coi\u00a0T\u00e2n Ch\u00e2u\u00a0nghe th\u1ea5y qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t k\u00e9o g\u1ea7n \u0111\u1ebfn th\u00e0nh li\u1ec1n b\u1ecf th\u00e0nh ch\u1ea1y tr\u1ed1n<sup id=\"cite_ref-24\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>24<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. M\u1ee5c ti\u00eau ho\u00e0n th\u00e0nh, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t cho r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t b\u1eaft s\u1ed1ng ng\u01b0\u1eddi ba ch\u00e2u \u1ea5y \u0111em v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.\u00a0Nh\u00e0 L\u00fd\u00a0cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng b\u1eafc \u0111\u00f3 v\u00e0o khai ph\u00e1 v\u00f9ng\u00a0Hoan &#8211; \u00c1i\u00a0(Thanh &#8211; Ngh\u1ec7).<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading4\"><h4 id=\"Ph\u00f2ng_th\u1ee7_s\u00f4ng_Nh\u01b0_Nguy\u1ec7t\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Ph.C3.B2ng_th.E1.BB.A7_s.C3.B4ng_Nh.C6.B0_Nguy.E1.BB.87t\"><\/span>Ph\u00f2ng th\u1ee7 s\u00f4ng Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t<\/span><\/h4><\/div><div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\"><span style=\"color: #000000;\">B\u00e0i chi ti\u1ebft:\u00a0Tr\u1eadn Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t\u00a0v\u00e0\u00a0Ph\u00f2ng tuy\u1ebfn s\u00f4ng Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t<\/span><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">Do ti\u1ec1n \u0111\u1ed3n \u1edf Ung Ch\u00e2u l\u00e0 c\u0103n c\u1ee9 t\u1eadp trung qu\u00e2n \u0111\u1ec3 nam ti\u1ebfn b\u1ecb ph\u00e1 tan,\u00a0nh\u00e0 T\u1ed1ng\u00a0ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng th\u00eam nh\u00e2n l\u1ef1c v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng th\u1ea3o \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n chi\u1ebfn tranh v\u1edbi \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u00e1ng 3\u00a0n\u0103m\u00a01076,\u00a0nh\u00e0 T\u1ed1ng\u00a0sai Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0\u00a0Qu\u00e1ch Qu\u1ef3\u00a0l\u00e0m Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9,\u00a0Tri\u1ec7u Ti\u1ebft\u00a0l\u00e0m ph\u00f3, \u0111em qu\u00e2n 9 t\u01b0\u1edbng, h\u1eb9n v\u1edbi\u00a0Chi\u00eam Th\u00e0nh\u00a0v\u00e0\u00a0Ch\u00e2n L\u1ea1p\u00a0sang x\u00e2m l\u1ea5n\u00a0\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t, nh\u01b0ng qu\u00e2n Chi\u00eam Th\u00e0nh v\u00e0 Ch\u00e2n L\u1ea1p kh\u00f4ng d\u00e1m ti\u1ebfn v\u00e0o \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t<sup id=\"cite_ref-25\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>25<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. Qu\u00e2n T\u1ed1ng vi\u1ec5n chinh l\u00ean \u0111\u1ebfn 10 v\u1ea1n qu\u00e2n, m\u1ed9t v\u1ea1n ng\u1ef1a v\u00e0 hai m\u01b0\u01a1i v\u1ea1n d\u00e2n phu, kh\u00ed th\u1ebf r\u1ea5t m\u1ea1nh m\u1ebd, nh\u1ea5t l\u00e0 k\u1ef5 binh T\u1ed1ng, nh\u01b0ng qu\u00e2n T\u1ed1ng mu\u1ed1n ph\u00e1t huy k\u1ef5 binh th\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m sao qua kh\u1ecfi v\u00f9ng hi\u1ec3m tr\u1edf, t\u1edbi ch\u1ed7 b\u1eb1ng, th\u00ec ng\u1ef1a m\u1edbi tung ho\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Tuy\u1ebfn ph\u00f2ng th\u1ee7 c\u1ee7a qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t d\u1ef1a v\u00e0o s\u00f4ng n\u00fai, c\u00e1c \u0111\u00e8o hi\u1ec3m tr\u1edf, c\u00e1c s\u00f4ng r\u1ed9ng v\u00e0 s\u00e2u. T\u1eeb tr\u1ea1i V\u0129nh B\u00ecnh v\u00e0o ch\u00e2u L\u1ea1ng, ph\u1ea3i qua d\u00e3y n\u00fai r\u1eadm, c\u00f3 \u0111\u00e8o Quy\u1ebft L\u00fd, \u1edf tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eeb t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng M\u00f4 ng\u00e0y nay, v\u00e0o kho\u1ea3ng l\u00e0ng Nh\u00e2n L\u00fd, \u1edf ph\u00eda b\u1eafc ch\u00e2u \u00d4n. R\u1ed3i l\u1ea1i ph\u1ea3i qua d\u00e3y n\u00fai l\u00e8n (\u0111\u00e1 kh\u00f4ng ph\u00e1 \u0111\u1ea5t), \u0111\u00e1 \u0111\u1ee9ng nh\u01b0 t\u01b0\u1eddng, \u1edf gi\u1eefa c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i r\u1ea5t hi\u1ec3m: \u0111\u00f3 l\u00e0 \u1ea3i Gi\u00e1p Kh\u1ea9u, t\u1ee9c l\u00e0\u00a0\u1ea3i Chi L\u0103ng, \u1edf ph\u00eda b\u1eafc huy\u1ec7n H\u1eefu L\u0169ng thu\u1ed9c\u00a0L\u1ea1ng S\u01a1n\u00a0ng\u00e0y nay. V\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y, \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u1ecbch qua s\u00f4ng, qu\u00e2n Nam ch\u1ec9 c\u1ea7n \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n \u1edf b\u1ebfn\u00a0L\u1ee5c \u0110\u1ea7u\u00a0th\u00ec \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0o c\u0169ng r\u1ea5t ti\u1ec7n v\u00e0 ch\u00f3ng<sup id=\"cite_ref-hxh_22-2\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">C\u00e1c t\u01b0\u1edbng l\u0129nh thu\u1ed9c Man \u0110\u1ed9ng nh\u01b0: N\u00f9ng Quang L\u00e3m, N\u00f9ng Th\u1ecbnh \u0110\u1ee9c coi \u1ea3i H\u00e0 N\u1ed9i, Ho\u00e0ng Kim M\u00e3n v\u00e0 S\u1ea7m Kh\u00e1nh T\u00e2n gi\u1eef ch\u00e2u M\u00f4n, Vi Th\u1ee7 An gi\u1eef ch\u00e2u T\u00f4 M\u1eadu, L\u01b0u K\u1ef7 coi Qu\u1ea3ng Nguy\u00ean khi qu\u00e2n T\u1ed1ng sang \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7u h\u00e0ng<sup id=\"cite_ref-hxh_22-3\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. Duy c\u00f3 ph\u00f2 m\u00e3 Th\u00e2n C\u1ea3nh Ph\u00fac gi\u1eef ch\u00e2u Quang Lang (L\u1ea1ng S\u01a1n) kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng ch\u1ecbu h\u00e0ng m\u00e0 c\u00f2n r\u00fat v\u00e0o r\u1eebng \u0111\u00e1nh du k\u00edch, gi\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u qu\u00e2n T\u1ed1ng. Nh\u1eefng t\u01b0\u1edbng l\u0129nh n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc k\u00e9o qu\u00e2n qua \u0111\u1ea5t T\u1ed1ng, \u0111\u00e1nh r\u1ea5t gi\u1ecfi. Nh\u01b0ng sau qu\u00e2n T\u1ed1ng tr\u00e0n sang \u0111\u00e1nh b\u00e1o th\u00f9, l\u00fac \u0111\u1ea7u h\u1ecd c\u1ef1 chi\u1ebfn, sau v\u00ec th\u1ea5t tr\u1eadn v\u00e0 v\u00ec s\u1ef1 d\u1ee5 d\u1ed7, n\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, th\u1eadm ch\u00ed nh\u01b0 Ho\u00e0ng Kim M\u1eabn c\u00f2n ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1eddng b\u00e0y m\u01b0u cho T\u1ed1ng. S\u00e1ch Qu\u1ebf H\u1ea3i Ch\u00ed k\u1ec3: &#8220;Vi\u00ean tri ch\u00e2u Quang Lang l\u00e0 ph\u00f2 m\u00e3, b\u1ecb thua, b\u00e8n tr\u1ed1n v\u00e0o trong r\u1eebng \u0110\u1ed9ng Gi\u00e1p, r\u1ed3i du k\u00edch h\u1eadu ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n T\u1ed1ng. R\u00ecnh l\u00fac b\u1ea5t ng\u1edd \u0111\u00e1nh \u00fap qu\u00e2n \u0111\u1ecbch l\u00e0m ch\u00fang r\u1ea5t s\u1ee3 h\u00e3i&#8221;.<sup id=\"cite_ref-hxh_22-4\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Qu\u00e2n T\u1ed1ng tr\u00e0n xu\u1ed1ng, theo \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eaft qua d\u00e3y n\u00fai \u0110\u00e2u \u0110\u1ec9nh, t\u1edbi ph\u00eda t\u00e2y b\u1edd s\u00f4ng Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng; trong khi \u0111\u00f3, m\u1ed9t c\u00e1nh qu\u00e2n t\u00e1ch ra, v\u00f2ng sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u00e1nh b\u1ecdc h\u1eadu qu\u00e2n Nam \u1edf Gi\u00e1p Kh\u1ea9u (Chi L\u0103ng) v\u00e0 th\u1eb3ng t\u1edbi\u00a0s\u00f4ng C\u1ea7u.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng\u00a0sai L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh, l\u1eadp chi\u1ebfn l\u0169y s\u00f4ng\u00a0Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t\u00a0\u0111\u1ec3 ch\u1eb7n qu\u00e2n T\u1ed1ng. S\u00f4ng C\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ecba ph\u1eadn\u00a0Cao B\u1eb1ng\u00a0ch\u1ea3y \u0111\u1ebfn L\u1ee5c \u0110\u1ea7u, h\u1ee3p v\u1edbi\u00a0s\u00f4ng B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng. T\u1eeb L\u1ee5c \u0110\u1ea7u ra \u0111\u1ebfn bi\u1ec3n, l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i h\u00e0o t\u1ef1 nhi\u00ean s\u00e2u v\u00e0 r\u1ed9ng, che ch\u1edf cho \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi cu\u1ed9c ngo\u1ea1i x\u00e2m \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 t\u1eeb L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng k\u00e9o v\u00e0o. \u0110\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 t\u1eeb ch\u00e2u Ung t\u1edbi Th\u0103ng Long, th\u00ec s\u00f4ng B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng kh\u00f4ng can h\u1ec7, v\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u00f4ng L\u1ee5c \u0110\u1ea7u, l\u00e0 c\u00e1i h\u00e0o ng\u0103n tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. Tr\u00e1i l\u1ea1i, s\u00f4ng C\u1ea7u r\u1ea5t quan tr\u1ecdng. Th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng C\u1ea7u qua v\u00f9ng r\u1eebng n\u00fai r\u1ea5t hi\u1ec3m. Ch\u1ec9 c\u00f3 kho\u1ea3ng t\u1eeb\u00a0Th\u00e1i Nguy\u00ean\u00a0tr\u1edf xu\u1ed1ng l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 qua d\u1ec5 d\u00e0ng, v\u00e0 qua r\u1ed3i th\u00ec c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng xu\u00f4i. Nh\u01b0ng sau s\u00f4ng, \u1edf v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y c\u00f3 d\u00e3y n\u00fai\u00a0Tam \u0110\u1ea3o, l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i th\u00e0nh kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t. Ch\u1ec9 c\u00f3 kho\u1ea3ng t\u1eeb huy\u1ec7n \u0110a Ph\u00fac \u0111\u1ebfn L\u1ee5c \u0110\u1ea7u l\u00e0 ph\u1ea3i ph\u00f2ng ng\u1ef1 b\u1edd nam m\u00e0 th\u00f4i. Trong kho\u1ea3ng \u1ea5y, l\u1ea1i ch\u1ec9 kh\u00fac gi\u1eefa, t\u1eeb \u0111\u00f2 Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t \u0111\u1ebfn ch\u00e2n n\u00fai Nham Bi\u1ec1n, l\u00e0 c\u00f3 b\u1ebfn, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng qua s\u00f4ng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn xu\u1ed1ng mi\u1ec1n nam m\u1ed9t c\u00e1ch d\u1ec5 d\u00e0ng th\u1eb3ng v\u00e0 g\u1ea7n<sup id=\"cite_ref-hxh_22-5\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>22<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111em ch\u1ee7 l\u1ef1c ch\u1eb7n con \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eeb tr\u1ea1i V\u0129nh B\u00ecnh \u0111\u1ebfn\u00a0s\u00f4ng Nam \u0110\u1ecbnh\u00a0(s\u00f4ng C\u1ea7u) b\u1eb1ng c\u00e1ch \u0111\u1eb7t nh\u1eefng doanh \u0111\u1ed3n v\u00e0 ph\u1ee5c binh \u1edf hai \u1ea3i ti\u1ebfp nhau: \u1ea3i Quy\u1ebft L\u00fd \u1edf ph\u00eda b\u1eafc ch\u00e2u Quang Lang v\u00e0 \u1ea3i Gi\u00e1p Kh\u1ea9u (Chi L\u0103ng) \u1edf ph\u00eda nam ch\u00e2u \u1ea5y. N\u1ebfu hai ph\u00f2ng tuy\u1ebfn \u1ea5y b\u1ecb tan, th\u00ec ph\u1ea3i c\u1ed1 th\u1ee7 \u1edf ph\u00f2ng tuy\u1ebfn th\u1ee9 ba, t\u1ee9c l\u00e0 nam ng\u1ea1n s\u00f4ng Nam \u0110\u1ecbnh. \u0110\u1ec3 c\u1ea3n qu\u00e2n T\u1ed1ng qua s\u00f4ng, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t sai \u0111\u1eafp \u0111\u00ea nam ng\u1ea1c cao nh\u01b0 b\u1ee9c th\u00e0nh. Tr\u00ean th\u00e0nh, \u0111\u00f3ng tre l\u00e0m gi\u1eadu, d\u00e0y \u0111\u1ebfn m\u1ea5y t\u1eebng. Th\u00e0nh \u0111\u1ea5t l\u0169y tre, n\u1ed1i v\u1edbi d\u00e3y n\u00fai Tam \u0110\u1ea3o, \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i th\u1ebf s\u00f4ng Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 b\u1edd nam ng\u1ea1n ra m\u1ed9t d\u00e3y th\u00e0nh h\u00e0o, che ch\u1edf c\u1ea3 v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng Giao Ch\u1ec9. Th\u00e0nh h\u00e0o \u1ea5y d\u00e0i g\u1ea7n tr\u0103m c\u00e2y s\u1ed1, kh\u00f3 v\u01b0\u1ee3t qua nh\u01b0ng l\u1ea1i d\u1ec5 ph\u00f2ng th\u1ee7 h\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t th\u00e0nh l\u1ebb nh\u01b0 th\u00e0nh Th\u0103ng Long.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">C\u00f9ng l\u00fac \u0111\u00f3, th\u1ee7y binh T\u1ed1ng do H\u00f2a M\u00e2n v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng T\u00f9ng Ti\u1ec3u ch\u1ec9 huy \u0111\u00e3 b\u1ecb th\u1ee7y qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t do\u00a0L\u00fd K\u1ebf Nguy\u00ean\u00a0\u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng, ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh ngo\u00e0i kh\u01a1i l\u1ed1i v\u00e0o V\u0129nh An. Qu\u00e2n T\u1ed1ng c\u00f3 k\u1ef5 binh m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn c\u00f4ng quy\u1ebft li\u1ec7t, c\u00f3 l\u00fac \u0111\u00e3 ch\u1ecdc th\u1ee7ng chi\u1ebfn tuy\u1ebfn qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t tr\u00e0n qua\u00a0s\u00f4ng Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t, nh\u01b0ng qu\u00e2n Nam \u0111\u1ec1u k\u1ecbp th\u1eddi ph\u1ea3n k\u00edch, \u0111\u1ea9y l\u00f9i qu\u00e2n T\u1ed1ng. L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t c\u00f2n d\u00f9ng chi\u1ebfn tranh t\u00e2m l\u00fd \u0111\u1ec3 kh\u00edch l\u1ec7 tinh th\u1ea7n qu\u00e2n Nam chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u. &#8220;\u0110ang \u0111\u00eam, nghe ti\u1ebfng vang trong \u0111\u1ec1n \u0111\u1ecdc b\u00e0i th\u01a1 \u1ea5y, qu\u00e2n ta \u0111\u1ec1u ph\u1ea5n kh\u1edfi. Qu\u00e2n T\u1ed1ng s\u1ee3, t\u00e1ng \u0111\u1ea3m, kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh \u0111\u00e3 tan&#8221;.<sup id=\"cite_ref-26\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>26<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Qu\u00e2n T\u1ed1ng ti\u1ebfn kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, tho\u00e1i kh\u00f4ng xong, hao m\u00f2n v\u00ec chi\u1ebfn s\u1ef1 v\u00e0 kh\u00ed h\u1eadu, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee7y qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n. Qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t l\u1ea1i t\u1eadp k\u00edch, doanh tr\u1ea1i c\u1ee7a Ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Tri\u1ec7u Ti\u1ebft b\u1ecb ph\u00e1, d\u00f9 qu\u00e2n T\u1ed1ng c\u0169ng gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c hai t\u01b0\u1edbng \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t l\u00e0 Ho\u00e0ng Ch\u00e2n v\u00e0 Chi\u00eau V\u0103n<sup id=\"cite_ref-ttk_23-2\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>23<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. Qu\u00e2n T\u1ed1ng 10 ph\u1ea7n ch\u1ebft \u0111\u1ebfn 6, 7 ph\u1ea7n.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t bi\u1ebft t\u00ecnh th\u1ebf qu\u00e2n T\u1ed1ng \u0111\u00e3 l\u00e2m v\u00e0o th\u1ebf b\u00ed, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t b\u1ecb chi\u1ebfn tranh li\u00ean mi\u00ean c\u0169ng nhi\u1ec1u t\u1ed5n th\u1ea5t, n\u00ean sai s\u1ee9 sang xin &#8220;ngh\u1ecb h\u00f2a&#8221; \u0111\u1ec3 qu\u00e2n T\u1ed1ng r\u00fat v\u1ec1. Qu\u00e1ch Qu\u1ef3 v\u1ed9i ch\u1ea5p nh\u1eadn gi\u1ea3ng h\u00f2a v\u00e0 r\u00fat qu\u00e2n. S\u00e1ch\u00a0<i>Vi\u1ec7t S\u1eed k\u1ef7 y\u1ebfu<\/i>\u00a0c\u1ee7a Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Sinh d\u1eabn c\u1ed5 s\u1eed n\u00f3i v\u1ec1 n\u1ed9i t\u00ecnh c\u1ee7a nh\u00e0 T\u1ed1ng v\u1ec1 s\u1ef1 ki\u1ec7n n\u00e0y: Tri\u1ec1u th\u1ea7n nh\u00e0 T\u1ed1ng cho r\u1eb1ng\u00a0<i>&#8220;C\u0169ng may m\u00e0 l\u00fac \u0111\u00f3 \u0111\u1ecbch l\u1ea1i xin gi\u1ea3ng h\u00f2a, kh\u00f4ng th\u00ec ch\u01b0a bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o&#8221;<\/i>.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n, t\u00e1c gi\u1ea3 s\u00e1ch\u00a0<i>L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t<\/i>\u00a0\u0111\u00e3 b\u00ecnh ph\u1ea9m:\u00a0<i>&#8220;Gi\u1ea3 nh\u01b0 c\u00e1c m\u1eb7t tr\u1eadn \u0111\u1ea7u c\u00f3 qu\u00e2n trung ch\u00e2u, th\u00ec th\u1ebf th\u1ee7 x\u1ebfp theo tr\u1eadn \u0111\u1ed3 c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00e3 d\u00e0n ra, c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e1nh b\u1ea1i T\u1ed1ng t\u1eeb \u0111\u1ea7u.&#8221;<\/i><\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"Chi\u1ebfn_tranh_v\u1edbi_Chi\u00eam_Th\u00e0nh\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Chi.E1.BA.BFn_tranh_v.E1.BB.9Bi_Chi.C3.AAm_Th.C3.A0nh\"><\/span>Chi\u1ebfn tranh v\u1edbi Chi\u00eam Th\u00e0nh<\/span><\/h3><\/div><dl><dd><span style=\"color: #000000;\"><i>Xem th\u00eam:<\/i>\u00a0Chi\u1ebfn tranh Vi\u1ec7t-Chi\u00eam 1069<\/span><\/dd><\/dl><figure class=\"mw-halign-right\"><span style=\"color: #000000;\"><img decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/VietnamChampa1.gif\/250px-VietnamChampa1.gif\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/45\/VietnamChampa1.gif\/375px-VietnamChampa1.gif 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/4\/45\/VietnamChampa1.gif 2x\" width=\"250\" height=\"415\" data-file-width=\"425\" data-file-height=\"706\" \/><\/span><figcaption><span style=\"color: #000000;\">Nh\u00e0 L\u00fd\u00a0m\u00e0u\u00a0v\u00e0ng,\u00a0Chi\u00eam Th\u00e0nh\u00a0m\u00e0u\u00a0xanh l\u00e1 c\u00e2y,\u00a0Nh\u00e0 T\u1ed1ng\u00a0m\u00e0u\u00a0x\u00e1m,\u00a0Angkor\u00a0m\u00e0u\u00a0t\u00edm.<\/span><\/figcaption><\/figure><p><span style=\"color: #000000;\">D\u01b0\u1edbi th\u1eddi\u00a0L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00e3 tham gia cu\u1ed9c t\u1ea5n c\u00f4ng Chi\u00eam Th\u00e0nh n\u0103m 1069. \u00d4ng c\u1ea7m qu\u00e2n truy \u0111u\u1ed5i v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c vua Chi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ebf C\u1ee7 (Rudravarman 4).<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">D\u01b0\u1edbi th\u1eddi\u00a0L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng, ngo\u00e0i vi\u1ec7c c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111\u00e1nh T\u1ed1ng, \u00f4ng c\u00f2n ti\u1ebfn c\u00f4ng\u00a0Chi\u00eam Th\u00e0nh\u00a0v\u00e0o n\u0103m\u00a01075\u00a0nh\u01b0ng kh\u00f4ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng l\u1ee3i.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Nh\u1eefng n\u0103m cu\u1ed1i \u0111\u1eddi, \u00f4ng c\u00f2n c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh L\u00fd Gi\u00e1c \u1edf Di\u1ec5n Ch\u00e2u (1103). N\u0103m 1104, vua Chi\u00eam Th\u00e0nh l\u00e0\u00a0Ch\u1ebf Ma Na\u00a0(<i>Jaya Indravarman 2<\/i>,\u00a01086-1113) \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh v\u00e0 l\u1ea5y l\u1ea1i 3 ch\u00e2u \u0110\u1ecba L\u00fd v.v&#8230; m\u00e0 vua\u00a0Ch\u1ebf C\u1ee7\u00a0\u0111\u00e3 c\u1eaft cho \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa k\u00e9o qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh, ph\u00e1 tan qu\u00e2n Chi\u00eam, Ch\u1ebf Ma Na l\u1ea1i n\u1ed9p \u0111\u1ea5t \u1ea5y cho \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t.<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading2\"><h2 id=\"Cu\u1ed1i_\u0111\u1eddi\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Cu.E1.BB.91i_.C4.91.E1.BB.9Di\"><\/span>Cu\u1ed1i \u0111\u1eddi<\/span><\/h2><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">Non s\u00f4ng s\u1ea1ch b\u00f3ng qu\u00e2n th\u00f9. L\u00fac n\u00e0y vua m\u1edbi 12 tu\u1ed5i, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c g\u00e1nh tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u1edbn c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh trong c\u00f4ng cu\u1ed9c x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, ch\u0103m lo \u0111\u1eddi s\u1ed1ng nh\u00e2n d\u00e2n. \u00d4ng \u0111\u00e3 cho tu b\u1ed5\u00a0\u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u,\u00a0\u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1, \u0111\u00ecnh ch\u00f9a h\u01b0 h\u1ecfng trong\u00a0chi\u1ebfn tranh\u00a0v\u00e0 ti\u1ebfn h\u00e0nh nhi\u1ec1u bi\u1ec7n ph\u00e1p nh\u1eb1m c\u1ea3i t\u1ed5 b\u1ed9 m\u00e1y h\u00e0nh ch\u00ednh trong to\u00e0n qu\u1ed1c.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m\u00a01082, \u00f4ng th\u00f4i ch\u1ee9c\u00a0Th\u00e1i \u00fay\u00a0v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed v\u1ec1 tr\u1ecb nh\u1eadm tr\u1ea5n Thanh H\u00f3a. L\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u00e2y su\u1ed1t 19 n\u0103m tr\u1eddi, \u0111\u1ebfn n\u0103m\u00a01101\u00a0th\u00ec vua L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng l\u1ea1i m\u1eddi \u00f4ng tr\u1edf l\u1ea1i v\u1ec1 tri\u1ec1u gi\u1eef l\u1ea1i ch\u1ee9c\u00a0<i>N\u1ed9i th\u1ecb ph\u00e1n th\u1ee7 \u0111\u00f4 \u00e1p nha h\u00e0nh \u0111i\u1ec7n n\u1ed9i ngo\u1ea1i \u0111\u00f4 tri s\u1ef1<\/i>. L\u00fac n\u00e0y \u00f4ng \u0111\u00e3 82 tu\u1ed5i.\u00a0<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Gi\u00e0 r\u1ed3i, nh\u01b0ng \u00f4ng v\u1eabn t\u00ecnh nguy\u1ec7n c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c L\u00fd Gi\u00e1c \u1edf\u00a0Di\u1ec5n Ch\u00e2u\u00a0(n\u0103m 1103), d\u1eb9p gi\u1eb7c Chi\u00eam Th\u00e0nh qu\u1ea5y nhi\u1ec5u \u1edf\u00a0B\u1ed1 Ch\u00ednh\u00a0(n\u0103m 1104). \u00d4ng c\u00f2n t\u1ed5 ch\u1ee9c l\u1ea1i qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, duy\u1ec7t \u0111\u1ed5i l\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u01a1n v\u1ecb t\u1eeb c\u1ea5m binh \u0111\u1ebfn d\u00e2n qu\u00e2n.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Th\u00e1ng 6 n\u0103m\u00a0\u1ea4t D\u1eadu\u00a0(1105), Th\u00e1i \u00fay L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t m\u1ea5t, th\u1ecd 86 tu\u1ed5i. L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng truy phong \u00f4ng l\u00e0m\u00a0<i>Nh\u1eadp n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n \u0111\u00f4 tri Ki\u1ec3m hi\u1ec7u Th\u00e1i \u00fay b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng Qu\u00e2n qu\u1ed1c tr\u1ecdng s\u1ef1<\/i>\u00a0(\u5165\u5185\u6bbf\u90fd\u77e5\u6aa2\u6821\u592a\u5c09\u5e73\u7ae0\u8ecd\u570b\u91cd\u4e8b), t\u01b0\u1edbc\u00a0<b>Vi\u1ec7t qu\u1ed1c c\u00f4ng<\/b>\u00a0(\u8d8a\u570b\u516c), th\u1ef1c \u1ea5p 10.000 h\u1ed9 v\u00e0 cho ng\u01b0\u1eddi em l\u00e0\u00a0L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Hi\u1ebfn\u00a0\u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebf phong t\u01b0\u1edbc H\u1ea7u.<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading2\"><h2 id=\"Th\u00e2n_th\u1ebf_Ho\u1ea1n_quan\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Th.C3.A2n_th.E1.BA.BF_Ho.E1.BA.A1n_quan\"><\/span>Th\u00e2n th\u1ebf Ho\u1ea1n quan<\/span><\/h2><\/div><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"Nghi\u00ean_c\u1ee9u_c\u1ee7a_Ho\u00e0ng_Xu\u00e2n_H\u00e3n\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Nghi.C3.AAn_c.E1.BB.A9u_c.E1.BB.A7a_Ho.C3.A0ng_Xu.C3.A2n_H.C3.A3n\"><\/span>Nghi\u00ean c\u1ee9u c\u1ee7a Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n<\/span><\/h3><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">C\u00f3 m\u1ed9t tranh c\u00e3i r\u1ea5t l\u1edbn v\u1ec1 th\u00f4ng tin\u00a0<b>L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u00e0 ho\u1ea1n quan<\/b>. M\u1ed9t s\u1ed1 \u00fd ki\u1ebfn cho r\u1eb1ng,\u00a0<i>&#8220;ho\u1ea1n quan&#8221;<\/i>\u00a0l\u00e0 [S\u0129 ho\u1ea1n; \u4ed5\u5ba6], t\u1ee9c l\u00e0\u00a0<i>&#8220;ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c t\u1ea7ng l\u1edbp l\u00e0m quan&#8221;<\/i>\u00a0\u0111\u1ec3 \u00e1m ch\u1ec9 xu\u1ea5t th\u00e2n nh\u00e0 nh\u00e0 l\u00e0m quan c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e0 ph\u1ee7 \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u00e0 ho\u1ea1n quan. Tuy nhi\u00ean, theo d\u1eabn ch\u1ee9ng c\u1ee7a\u00a0Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00fang l\u00e0 m\u1ed9t\u00a0ho\u1ea1n quan, v\u00e0 r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 \u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1ef1 ho\u1ea1n m\u00ecnh \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c danh ti\u1ebfng tr\u00ean con \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Ph\u1ea7n\u00a0<i>&#8220;V\u00e0o c\u1ea5m \u0111\u00ecnh&#8221;<\/i>\u00a0thu\u1ed9c Ch\u01b0\u01a1ng I: G\u1ed1c t\u00edch c\u1ee7a Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n \u0111\u01b0a ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u1eb1ng ch\u1ee9ng v\u1ec1 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y:<\/span><\/p><table class=\"cquote\" role=\"presentation\"><tbody><tr><td><span style=\"color: #000000;\">\u201c<\/span><\/td><td><p><span style=\"color: #000000;\">N\u0103m l\u00ean 23 tu\u1ed5i, l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n T\u1ef5 (1041), ni\u00ean hi\u1ec7u Can Ph\u00f9 H\u1eefu \u0110\u1ea1o \u0111\u1eddi L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng, \u00f4ng (L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t) \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 v\u00e0o ng\u1ea1ch thi v\u1ec7 \u0111\u1ec3 h\u1ea7u vua, v\u00e0 sung ch\u1ee9c Ho\u00e0ng m\u00f4n ch\u1ec9 h\u1eadu. Ch\u1ee9c n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9c ho\u1ea1n quan.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Nh\u01b0 tr\u00ean \u0111\u00e3 n\u00f3i, \u00f4ng c\u01b0\u1edbi v\u1ee3 m\u1ea5y n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc<sup id=\"cite_ref-27\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>27<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. Th\u1ebf th\u00ec, v\u00ec l\u1ebd g\u00ec \u00f4ng l\u1ea1i t\u0129nh th\u00e2n \u0111\u1ec3 l\u00e0m quan ho\u1ea1n? V\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u thuy\u1ebft.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Bia LX d\u1ef1ng \u0111\u1eddi L\u00fd<sup id=\"cite_ref-28\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>28<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>, ch\u1ec9 n\u00f3i t\u00f3m t\u1eaft r\u1eb1ng:\u00a0<i>&#8220;L\u00fac \u00f4ng c\u00f2n nh\u01b0\u1ee3c qu\u00e1n, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed v\u00e0o c\u1ea5m th\u00e1t h\u1ea7u Th\u00e1i T\u00f4ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf&#8221;<\/i>. Hai ch\u1eef\u00a0<i>&#8220;nh\u01b0\u1ee3c qu\u00e1n&#8221;<\/i>\u00a0ngh\u0129a l\u00e0 tu\u1ed5i v\u00e0o kho\u1ea3ng hai m\u01b0\u01a1i, g\u1ea7n \u0111\u00fang nh\u01b0 l\u1eddi bia NBS<sup id=\"cite_ref-29\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>29<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>. S\u00e1ch V\u0110\u01afL \u0111\u1eddi Tr\u1ea7n<sup id=\"cite_ref-30\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>30<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>, ch\u00e9p r\u1eb1ng:\u00a0<i>&#8220;V\u00ec \u00f4ng c\u00f3 d\u00e1ng m\u1eb7t \u0111\u1eb9p, n\u00ean m\u1edbi t\u0129nh th\u00e2n m\u00e0 sung v\u00e0o ch\u1ee9c Ho\u00e0ng m\u00f4n ch\u1ec9 h\u1eadu&#8221;<\/i>. Theo hai s\u1eed li\u1ec7u x\u01b0a tr\u00ean, th\u00ec \u00f4ng t\u1ef1 y\u1ebfm m\u00e0 l\u00e0m quan ho\u1ea1n.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Nh\u01b0ng bia NBS c\u00f3 k\u1ec3 l\u1ea1i r\u1eb1ng:\u00a0<i>&#8220;V\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u00f3 hai thuy\u1ebft. M\u1ed9t thuy\u1ebft: l\u00fac vua L\u00fd Th\u00e1i T\u00f4ng \u0111\u00e1nh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c\u00a0N\u00f9ng Tr\u00ed Cao\u00a0r\u1ed3i l\u1ea1i th\u1ea3 ra (1041), \u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft can; vua cho l\u00e0 th\u1ea5t l\u1ec5, b\u00e8n ph\u1ea1t b\u1eaft t\u0129nh th\u00e2n. Sau khi \u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 nh\u00e0, vua l\u1ea1i tri\u1ec7u v\u00e0o h\u1ea7u c\u1eadn&#8221;<\/i>. Thuy\u1ebft th\u1ee9 hai l\u00e0 thuy\u1ebft \u0111\u00e3 th\u1ea5y \u1edf s\u00e1ch V\u0110UL; r\u1eb1ng: Vua th\u1ea5y m\u1eb7t m\u0169i \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd, cho \u00f4ng ti\u1ec1n ba v\u1ea1n, b\u1ea3o t\u1ef1 y\u1ebfm.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t \u0111\u00e3 t\u1ef1 y\u1ebfm; \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 th\u1eadt, v\u00ec tuy th\u1ea7n t\u00edch c\u00f3 n\u00f3i \u00f4ng \u0111\u00e3 l\u1ea5y v\u1ee3, m\u00e0 sau, s\u1eed ta c\u0169ng nh\u01b0 s\u00e1ch M\u1ed9ng kh\u00ea b\u00fat \u0111\u00e0m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u1ed1ng \u0111\u1ec1u n\u00f3i \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1ea1n quan. Thuy\u1ebft n\u00f3i \u00f4ng v\u00ec can vua m\u00e0 b\u1ecb nh\u1ee5c h\u00ecnh, th\u00ec ch\u1eafc sai. Vi\u1ec7c b\u1eaft v\u00e0 tha N\u00f9ng Tr\u00ed Cao l\u00e0 v\u00e0o th\u00e1ng 11 n\u0103m T\u00e2n T\u1ef5, 1041. V\u00e0 c\u0169ng n\u0103m \u1ea5y \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o c\u1ea5m th\u00e1t. Kh\u00f4ng l\u1ebd trong hai th\u00e1ng cu\u1ed1i n\u0103m, m\u00e0 \u00f4ng b\u1ecb ph\u1ea1t n\u1eb7ng r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t l\u00ean cao nh\u01b0 th\u1ebf. V\u1ea3 kh\u00f4ng l\u1ebd vua v\u1eeba tha v\u00e0 phong h\u1ea7u cho m\u1ed9t ngh\u1ecbch th\u1ea7n, m\u00e0 l\u1ea1i b\u1eaft t\u1ef1 y\u1ebfm m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i trung, tr\u1ebb tu\u1ed5i.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">Thuy\u1ebft sau c\u00f3 l\u00fd h\u01a1n. Ho\u1ea1n quan x\u01b0a nay nhi\u1ec1u quy\u1ec1n th\u1ebf, v\u00ec th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf c\u1ea1nh vua. Nh\u1ea5t l\u00e0 t\u1eeb \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, ho\u1ea1n quan l\u1ea1i c\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf. Khi tr\u01b0\u1edbc, tuy \u0111\u01b0\u1ee3c vua tin nghe, nh\u1eefng ho\u1ea1n quan c\u0169ng th\u01b0\u1eddng ch\u1ec9 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng trong cung th\u1ea5t. T\u1eeb \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nhi\u00ean c\u1ea7m ch\u00ednh quy\u1ec1n hay l\u00e0m \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng. V\u00ec nh\u1eefng l\u1ebd \u1ea5y, \u0111\u1eddi sau l\u1eafm k\u1ebb t\u1ef1 t\u0129nh th\u00e2n \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn. \u0110\u1ed1i v\u1edbi L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t, c\u00f3 \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t h\u01a1n l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c vua ban ti\u1ec1n v\u00e0 sai l\u00e0m. \u00d4ng nghe l\u1eddi. B\u1ea5y gi\u1edd \u00f4ng 23 tu\u1ed5i. Kh\u00f4ng bi\u1ebft b\u00e0 v\u1ee3 ra sao, hay l\u00e0 l\u00fac \u1ea5y \u0111\u00e3 m\u1ea5t r\u1ed3i. Kh\u00f4ng s\u00e1ch n\u00e0o n\u00f3i \u0111\u1ebfn.<\/span><\/p><p><span style=\"color: #000000;\">\u00d4ng v\u00e0o c\u1ea5m th\u00e1t.\u00a0<i>&#8220;Ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t k\u1ef7 (12 n\u0103m), ti\u1ebfng n\u1ed5i n\u1ed9i \u0111\u00ecnh&#8221;<\/i>\u00a0(bia LX). \u0110\u01b0\u1ee3c th\u0103ng nhi\u1ec1u l\u1ea7n, l\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c \u0110\u00f4 tri, \u00f4ng coi t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi vi\u1ec7c trong cung (V\u0110UL v\u00e0 bia NBS). N\u0103m L\u00fd Th\u00e1nh T\u00f4ng l\u00ean ng\u00f4i (1054, \u00f4ng 36 tu\u1ed5i), v\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng ph\u00f9 d\u1ef1c, \u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c B\u1ed5ng h\u00e0nh qu\u00e2n hi\u1ec7u \u00fay, t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9c v\u00f5 quan cao c\u1ea5p. H\u1eb1ng ng\u00e0y, \u00f4ng h\u1ea7u c\u1eadn b\u00ean vua, hi\u1ebfn vi\u1ec7c t\u1ed1t, can vi\u1ec7c x\u1ea5u, gi\u00fap vua h\u1ebft m\u1ecdi c\u00e1ch. V\u00ec c\u1ea7n lao gi\u00fap r\u1eadp, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t l\u00ean ch\u1ee9c Ki\u1ec3m hi\u1ec7u th\u00e1i b\u1ea3o (bia LX), t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9c t\u1ea1i tri\u1ec1u r\u1ea5t cao.<\/span><\/p><\/td><td><span style=\"color: #000000;\">\u201d<\/span><\/td><\/tr><tr><td class=\"cquotecite\" colspan=\"3\"><span style=\"color: #000000;\"><cite>\u2014\u2009Ph\u1ea7n\u00a0<i>&#8220;V\u00e0o c\u1ea5m \u0111\u00ecnh&#8221;<\/i>\u00a0c\u1ee7a\u00a0<i>Ch\u01b0\u01a1ng I: G\u1ed1c t\u00edch<\/i>\u00a0c\u1ee7a s\u00e1ch L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t, t\u00e1c gi\u1ea3 Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u00e3n.<\/cite><\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"S\u00e1ch_s\u1eed_ghi_nh\u1eadn\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"S.C3.A1ch_s.E1.BB.AD_ghi_nh.E1.BA.ADn\"><\/span>S\u00e1ch s\u1eed ghi nh\u1eadn<\/span><\/h3><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c s\u00e1ch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb th\u1eddi\u00a0L\u00ea s\u01a1\u00a0c\u00f9ng\u00a0nh\u00e0 Nguy\u1ec5n, v\u00e0 khi ch\u00e9p v\u1ec1 L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t c\u0169ng \u0111\u00e3 x\u00e1c nh\u1eadn \u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1ea1n quan, hay g\u1ecdi l\u00e0\u00a0<b>Quan gi\u00e1m<\/b>. C\u1ee5 th\u1ec3 nh\u01b0 sau:<\/span><\/p><ul><li><span style=\"color: #000000;\">Vi\u1ec7t \u0111i\u1ec7n u linh t\u1eadp<sup id=\"cite_ref-31\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>31<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup>\u00a0&#8211; Th\u00e1i \u00fay Trung Ph\u1ee5 D\u0169ng V\u0169 Uy Th\u1eafng c\u00f4ng:<i>&#8220;\u00d4ng nhi\u1ec1u m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 t\u00e0i t\u01b0\u1edbng so\u00e1i, l\u00fac nh\u1ecf phong t\u01b0 tu\u1ea5n nh\u00e3, c\u00f3 ti\u1ebfng khen ra ngo\u00e0i, \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m ch\u1ee9c Ho\u00e0ng M\u00f4n K\u00fd H\u1ea7u&#8230;Ti\u1ebfm b\u00ecnh: L\u00fd Th\u00e1i \u00fay l\u00e0 m\u1ed9t quan Trung Th\u01b0\u1eddng Th\u1ecb. Tr\u1ea3i th\u1eddi ba tri\u1ec1u, th\u1ee7y chung kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ec v\u1ebft, ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc b\u1ebb g\u00e3y \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 T\u1ed1ng l\u1edbn, ph\u01b0\u01a1ng Nam b\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc Chi\u00eam m\u1ea1nh, k\u1ec3 c\u00e1i c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u1edf tri\u1ec1u mi\u1ebfu th\u00ec gi\u1ed1ng nh\u01b0 L\u00ea Ph\u1ee5ng Hi\u1ec3u, L\u00fd \u0110\u1ea1o Th\u00e0nh. S\u1ed1ng l\u00e0m danh t\u01b0\u1edbng, ch\u1ebft l\u00e0m danh th\u1ea7n, th\u1eadt l\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m th\u1eb9n m\u1eb7t v\u1eady; ai b\u1ea3o trong ph\u01b0\u1eddng\u00a0<b>quan Gi\u00e1m<\/b>\u00a0l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 nh\u00e2n v\u1eadt xu\u1ea5t s\u1eafc nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u0129 \u0111\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf!&#8221;<\/i><\/span><\/li><li><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd to\u00e0n th\u01b0\u00a0&#8211; Tr\u1ea7n tri\u1ec1u Th\u00e1i T\u00f4ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u1ea3n k\u1ef7:<i>&#8220;M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ban ti\u1ec1n cho Ph\u1ea1m \u1ee8ng M\u1ed9ng, b\u1ea3o t\u1ef1 ho\u1ea1n \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea7u. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, vua n\u1eb1m m\u01a1 \u0111i ch\u01a1i th\u1ea5y th\u1ea7n nh\u00e2n ch\u1ec9 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o vua: &#8220;Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m H\u00e0nh khi\u1ec3n&#8221;. T\u1ec9nh d\u1eady, kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o. M\u1ed9t h\u00f4m tan bu\u1ed5i ch\u1ea7u, vua ng\u1ef1 ra ngo\u00e0i th\u00e0nh, th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con trai theo h\u1ecdc \u1edf c\u1eeda nam th\u00e0nh, h\u00ecnh d\u00e1ng gi\u1ed1ng h\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi trong m\u1ed9ng, vua g\u1ecdi \u0111\u1ebfn h\u1ecfi, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 \u1ee9ng \u0111\u1ed1i gi\u1ed1ng nh\u01b0 nh\u1eefng l\u1eddi trong m\u1ed9ng. Vua mu\u1ed1n trao cho ch\u1ee9c H\u00e0nh khi\u1ec3n, nh\u01b0ng th\u1ea5y kh\u00f3, m\u1edbi cho 400 quan ti\u1ec1n b\u1ea3o\u00a0<b>t\u1ef1 ho\u1ea1n<\/b>, ban t\u00ean l\u00e0 \u1ee8ng M\u1ed9ng. Sau n\u00e0y th\u0103ng d\u1ea7n \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c H\u00e0nh khi\u1ec3n.\u00a0<b>\u0110\u00f3 l\u00e0 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc l\u1ec7 c\u0169 c\u1ee7a tri\u1ec1u L\u00fd, d\u00f9ng L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t v\u00e0 L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Hi\u1ebfn v\u1eady<\/b>&#8220;<\/i>.<\/span><\/li><li><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t s\u1eed k\u00fd ti\u1ec1n bi\u00ean\u00a0&#8211; L\u00fd tri\u1ec1u Nh\u00e2n T\u00f4ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u1ea3n k\u1ef7:<i>&#8220;M\u00f9a h\u1ea1 th\u00e1ng 6, Th\u00e1i \u00fay L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t m\u1ea5t. L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t nhi\u1ec1u m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c c\u00f3 t\u00e0i l\u00e0m t\u01b0\u1edbng. Khi c\u00f2n \u00edt tu\u1ed5i, v\u00ec c\u00f3 t\u01b0\u1edbng m\u1ea1o \u0111\u1eb9p,\u00a0<b>t\u1ef1 thi\u1ebfn<\/b>\u00a0sung ch\u1ee9c Ho\u00e0ng m\u00f4n chi h\u1eadu&#8230;&#8221;<\/i><\/span><\/li><li><span style=\"color: #000000;\">L\u1ecbch tri\u1ec1u hi\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng lo\u1ea1i ch\u00ed:<i>&#8220;\u00d4ng ng\u01b0\u1eddi \u1edf ph\u01b0\u1eddng Th\u00e1i H\u00f2a, th\u00e0nh Th\u0103ng Long. L\u00fac tr\u1ebb d\u00e1ng \u0111i\u1ec7u b\u1ea3nh bao,\u00a0<b>t\u1ef1 thi\u1ebfn m\u00ecnh<\/b>, \u0111\u01b0\u1ee3c sung ch\u1ee9c Ho\u00e0ng m\u00f4n chi h\u1eadu&#8221;<\/i>.<\/span><\/li><li><span style=\"color: #000000;\">Kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh Vi\u1ec7t s\u1eed th\u00f4ng gi\u00e1m c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c:<i>&#8220;Gi\u00e1p D\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 4 (1254). (T\u1ed1ng, n\u0103m B\u1ea3o H\u1ef1u th\u1ee9 2). Th\u00e1ng 10, m\u00f9a \u0111\u00f4ng. Nh\u00e0 vua b\u1eaft Ph\u1ea1m \u1ee8ng M\u1ed9ng t\u1ef1 thi\u1ebfn m\u00ecnh \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea7u trong cung c\u1ea5m. Nh\u00e0 vua chi\u00eam bao th\u1ea5y m\u00ecnh \u0111i ch\u01a1i, g\u1eb7p th\u1ea7n nh\u00e2n tr\u1ecf v\u00e0o m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 b\u1ea3o vua r\u1eb1ng: &#8220;Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m h\u00e0nh khi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c&#8221;. L\u00fac t\u1ec9nh d\u1eady, nh\u00e0 vua ghi l\u1ea5y vi\u1ec7c \u1ea5y. M\u1ed9t h\u00f4m, sau khi tan ch\u1ea7u r\u1ed3i, vua ra ch\u01a1i ngo\u00e0i th\u00e0nh, th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con trai \u0111i t\u1eeb ph\u00eda nam l\u1ea1i, tr\u00f4ng h\u1ec7t nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 m\u00ecnh \u0111\u00e3 th\u1ea5y trong l\u00fac chi\u00eam bao. G\u1ecdi l\u1ea1i h\u1ecfi, ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p c\u0169ng nh\u01b0 nh\u1eefng l\u1eddi \u0111\u00e3 n\u00f3i trong l\u00fac chi\u00eam bao. \u00dd nh\u00e0 vua mu\u1ed1n cho l\u00e0m H\u00e0nh khi\u1ec3n, nh\u01b0ng ngh\u0129 kh\u00f3 kh\u0103n kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho h\u1ee3p l\u1ec7, li\u1ec1n ban cho b\u1ed1n tr\u0103m quan ti\u1ec1n \u0111\u1ec3\u00a0<b>t\u1ef1 thi\u1ebfn m\u00ecnh<\/b>, \u0111\u1eb7t t\u00ean cho l\u00e0 \u1ee8ng M\u1ed9ng, sau th\u0103ng d\u1ea7n l\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c H\u00e0nh khi\u1ec3n.\u00a0<b>Vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc nh\u01b0 vi\u1ec7c d\u00f9ng L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Hi\u1ebfn \u1edf tri\u1ec1u nh\u00e0 L\u00fd<\/b>&#8220;<\/i>.<\/span><\/li><li><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u1ea1i Nam th\u1ef1c l\u1ee5c\u00a0&#8211; \u0110\u1ec7 nh\u1ecb k\u1ef7 ch\u00e9p l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a vua\u00a0Minh M\u1ea1ng:<i>&#8220;\u1ea4t M\u00f9i, Minh M\u1ec7nh n\u0103m th\u1ee9 16&#8230; T\u1ef1u trung L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t nh\u00e0 L\u00fd tuy \u01b0u vi\u1ec7t v\u1ec1 ph\u1ea7n v\u00f5 l\u01b0\u1ee3c,\u00a0<b>nh\u01b0ng xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb ho\u1ea1n quan<\/b>&#8220;<\/i>.<\/span><\/li><\/ul><p><span style=\"color: #000000;\">D\u00f9 cho nhi\u1ec1u \u00fd ki\u1ebfn tr\u00e1i chi\u1ec1u v\u1ec1 s\u1ef1 th\u1eadt v\u1ec1 th\u00e2n th\u1ebf ho\u1ea1n quan c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t, c\u0169ng nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c s\u00e1ch \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u1eeb sau th\u1eddi\u00a0nh\u00e0 H\u1eadu L\u00ea\u00a0&#8211; kho\u1ea3ng th\u1eddi \u0111\u1ea1i chu\u1ed9ng\u00a0Nho gi\u00e1o\u00a0nh\u1ea5t trong l\u1ecbch s\u1eed Vi\u1ec7t Nam. Th\u1ebf nh\u01b0ng c\u01a1 b\u1ea3n c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u00f4ng l\u00e0 ho\u1ea1n quan \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c [<b>c\u00f4ng nh\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch ch\u00ednh th\u1ee9c<\/b>] t\u1eeb r\u1ea5t nhi\u1ec1u b\u1ed9 s\u1eed l\u1edbn, \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 v\u1edbi quan ni\u1ec7m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t t\u1eeb th\u1eddi H\u1eadu L\u00ea tr\u1edf \u0111i.<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading2\"><h2 id=\"B\u00e0i_th\u01a1_Nam_qu\u1ed1c_s\u01a1n_h\u00e0\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"B.C3.A0i_th.C6.A1_Nam_qu.E1.BB.91c_s.C6.A1n_h.C3.A0\"><\/span>B\u00e0i th\u01a1 Nam qu\u1ed1c s\u01a1n h\u00e0<\/span><\/h2><\/div><div class=\"hatnote navigation-not-searchable\" role=\"note\"><span style=\"color: #000000;\">B\u00e0i chi ti\u1ebft:\u00a0Nam qu\u1ed1c s\u01a1n h\u00e0<\/span><\/div><p><span style=\"color: #000000;\"><i>Nam qu\u1ed1c s\u01a1n h\u00e0<\/i>\u00a0l\u00e0\u00a0b\u00e0i th\u01a1\u00a0ch\u01b0a r\u00f5 ngu\u1ed3n g\u1ed1c\u00a0t\u00e1c gi\u1ea3\u00a0m\u00e0 nhi\u1ec1u t\u00e0i li\u1ec7u d\u00e2n gian cho l\u00e0 c\u1ee7a \u00f4ng \u0111ang \u0111\u00eam sai ng\u01b0\u1eddi t\u00e2m ph\u00fac \u0111\u1ecdc vang trong \u0111\u1ec1n th\u1edd Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ed1ng, Tr\u01b0\u01a1ng H\u00e1t (thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn\u00a0s\u00f4ng Nh\u01b0 Nguy\u1ec7t, kh\u00fac s\u00f4ng C\u1ea7u, huy\u1ec7n Y\u00ean Phong, l\u1ed9 B\u1eafc Ninh, nay l\u00e0 huy\u1ec7n Y\u00ean Phong, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh). B\u00e0i th\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c coi l\u00e0 m\u1ed9t\u00a0b\u1ea3n tuy\u00ean ng\u00f4n \u0111\u1ed9c l\u1eadp\u00a0\u0111\u1ea7u ti\u00ean trong\u00a0l\u1ecbch s\u1eed d\u00e2n t\u1ed9c\u00a0\u0111\u1ec3 c\u1ed5 v\u0169 tinh th\u1ea7n chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u c\u1ee7a qu\u00e2n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t ch\u1ed1ng l\u1ea1i qu\u00e2n T\u1ed1ng l\u1ea7n th\u1ee9 2.<\/span><\/p><div class=\"mw-heading mw-heading3\"><h3 id=\"B\u1ea3n_g\u1ed1c\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"B.E1.BA.A3n_g.E1.BB.91c\"><\/span>B\u1ea3n g\u1ed1c<\/span><\/h3><\/div><p><span style=\"color: #000000;\">Nguy\u00ean b\u1ea3n\u00a0ch\u1eef H\u00e1n:<\/span><\/p><dl><dd><dl><dd><dl><dd><span style=\"color: #000000;\"><b>\u5357\u570b\u5c71\u6cb3<\/b><\/span><\/dd><\/dl><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">\u5357 \u570b \u5c71 \u6cb3 \u5357 \u5e1d \u5c45<\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">\u622a \u7136 \u5b9a \u5206 \u5728 \u5929 \u66f8<\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">\u5982 \u4f55 \u9006 \u865c \u4f86 \u4fb5 \u72af<\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">\u6c5d \u7b49 \u884c \u770b \u53d6 \u6557 \u865b<\/span><\/dd><\/dl><\/dd><\/dl><p><span style=\"color: #000000;\">B\u1ea3n phi\u00ean \u00e2m\u00a0H\u00e1n-Vi\u1ec7t:<\/span><\/p><dl><dd><dl><dd><dl><dd><span style=\"color: #000000;\"><b>Nam qu\u1ed1c s\u01a1n h\u00e0<\/b><\/span><\/dd><\/dl><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">Nam qu\u1ed1c s\u01a1n h\u00e0 Nam \u0111\u1ebf c\u01b0,<\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">Ti\u1ec7t nhi\u00ean \u0111\u1ecbnh ph\u1eadn t\u1ea1i thi\u00ean th\u01b0.<\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">Nh\u01b0 h\u00e0 ngh\u1ecbch l\u1ed7 lai x\u00e2m ph\u1ea1m,<\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\">Nh\u1eef \u0111\u1eb3ng h\u00e0nh khan th\u1ee7 b\u1ea1i h\u01b0.<\/span><\/dd><\/dl><\/dd><\/dl><p><span style=\"color: #000000;\">D\u1ecbch th\u01a1:<\/span><\/p><dl><dd><dl><dd><dl><dd><span style=\"color: #000000;\"><b>S\u00f4ng n\u00fai n\u01b0\u1edbc Nam<\/b><\/span><\/dd><\/dl><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\"><i>S\u00f4ng n\u00fai n\u01b0\u1edbc Nam vua Nam \u1edf,<\/i><\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\"><i>R\u00e0nh r\u00e0nh \u0111\u1ecbnh ph\u1eadn t\u1ea1i s\u00e1ch tr\u1eddi.<\/i><\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\"><i>C\u1edb sao l\u0169 gi\u1eb7c sang x\u00e2m ph\u1ea1m?<\/i><\/span><\/dd><dd><span style=\"color: #000000;\"><i>Ch\u00fang bay s\u1ebd b\u1ecb \u0111\u00e1nh t\u01a1i b\u1eddi.<\/i><\/span><\/dd><\/dl><\/dd><\/dl><div class=\"mw-heading mw-heading2\"><h2 id=\"Nh\u1eadn_\u0111\u1ecbnh\"><span style=\"color: #000000;\"><span id=\"Nh.E1.BA.ADn_.C4.91.E1.BB.8Bnh\"><\/span>Nh\u1eadn \u0111\u1ecbnh<\/span><\/h2><\/div><figure class=\"mw-halign-right\"><span style=\"color: #000000;\"><img decoding=\"async\" class=\"mw-file-element\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Co_Xa_Linh_Tu.JPG\/300px-Co_Xa_Linh_Tu.JPG\" srcset=\"\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Co_Xa_Linh_Tu.JPG\/450px-Co_Xa_Linh_Tu.JPG 1.5x, \/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/4\/4c\/Co_Xa_Linh_Tu.JPG\/600px-Co_Xa_Linh_Tu.JPG 2x\" width=\"300\" height=\"225\" data-file-width=\"4000\" data-file-height=\"3000\" \/><\/span><figcaption><span style=\"color: #000000;\">C\u01a1 X\u00e1 Linh T\u1eeb &#8211; \u0111\u1ec1n th\u1edd L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t &#8211; \u1edf ph\u1ed1 Nguy\u1ec5n Huy T\u1ef1 ph\u01b0\u1eddng B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng (\u0111\u1ea5t l\u00e0ng C\u01a1 X\u00e1 c\u0169) qu\u1eadn Hai B\u00e0 Tr\u01b0ng, H\u00e0 N\u1ed9i.<\/span><\/figcaption><\/figure><p><span style=\"color: #000000;\">Trong B\u00e0i bia k\u00fd ch\u00f9a B\u00e1o \u00c2n n\u00fai An Ho\u1ea1ch, Chu V\u0103n Th\u01b0\u1eddng \u2013 m\u1ed9t quan ch\u1ee9c \u1edf qu\u1eadn C\u1eedu Ch\u00e2n, tr\u1ea5n Thanh H\u00f3a \u0111\u1eddi L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng ca ng\u1ee3i L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t:<\/span><\/p><table class=\"cquote\" role=\"presentation\"><tbody><tr><td><span style=\"color: #000000;\">\u201c<\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\"><i>Nay c\u00f3 Th\u00e1i \u00fay L\u00fd c\u00f4ng, gi\u00fap vua th\u1ee9 t\u01b0 tri\u1ec1u L\u00fd&#8230; \u00d4ng \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc ti\u1ebft l\u1edbn, v\u00e2ng m\u1ec7nh ph\u00f9 nguy, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 g\u1eedi g\u1eafm \u0111\u1ee9a con c\u00f4i, \u1ee7y th\u00e1c m\u1ec7nh l\u1ec7nh ngo\u00e0i tr\u0103m d\u1eb7m. R\u1ed3i \u0111\u00f3 \u00f4ng th\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc ba qu\u00e2n: ph\u00eda B\u1eafc \u0111\u00e1nh qu\u00e2n T\u1ed1ng x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, ph\u00eda T\u00e2y \u0111\u00e1nh b\u1ecdn kh\u00f4ng l\u1ea1i ch\u1ea7u, gi\u1ecfi th\u1eafng \u0111\u1ecbch b\u1eb1ng s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c b\u1ea3y l\u1ea7n b\u1eaft b\u1ea3y l\u1ea7n \u0111\u1ec1u th\u1ea3. \u0110\u00e2u ph\u1ea3i ri\u00eang\u00a0nh\u00e0 H\u00e1n\u00a0c\u00f3 c\u00f4ng hu\u00e2n H\u00e0n, B\u00e0nh, n\u01b0\u1edbc T\u1ec1 c\u00f3 s\u1ef1 nghi\u1ec7p Qu\u1ea3n, \u00c1n. Ri\u00eang \u00f4ng gi\u00fap vua th\u00ec n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 gi\u00e0u th\u1ecbnh nhi\u1ec1u n\u0103m. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 c\u00f4ng t\u00edch r\u1ef1c r\u1ee1 c\u1ee7a \u0111\u1ea1o l\u00e0m t\u00f4i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ngh\u00ecn \u0111\u1eddi sau v\u1eady.<\/i><\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\">\u201d<\/span><\/td><\/tr><tr><td class=\"cquotecite\" colspan=\"3\"><span style=\"color: #000000;\"><cite>\u2014\u2009Chu V\u0103n Th\u01b0\u1eddng<\/cite><\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><p><span style=\"color: #000000;\">Bia ch\u00f9a Linh X\u1ee9ng n\u00fai Ng\u01b0\u1ee1ng S\u01a1n c\u0169ng ca ng\u1ee3i \u00f4ng:<\/span><\/p><table class=\"cquote\" role=\"presentation\"><tbody><tr><td><span style=\"color: #000000;\">\u201c<\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\"><i>L\u00e0m vi\u1ec7c th\u00ec si\u00eang n\u0103ng, \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n d\u00e2n th\u00ec \u0111\u00f4n h\u1eadu, cho n\u00ean d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd c\u1eady. Khoan h\u00f2a gi\u00fap \u0111\u1ee1 tr\u0103m h\u1ecd, nh\u00e2n t\u1eeb y\u00eau m\u1ebfn m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, cho n\u00ean nh\u00e2n d\u00e2n k\u00ednh tr\u1ecdng. D\u00f9ng uy v\u0169 \u0111\u1ec3 tr\u1eeb gian \u00e1c, \u0111em minh ch\u1ee9ng \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft ng\u1ee5c t\u1ee5ng, cho n\u00ean h\u00ecnh ng\u1ee5c kh\u00f4ng qu\u00e1 l\u1ea1m. Th\u00e1i \u00fay bi\u1ebft r\u1eb1ng d\u00e2n l\u1ea5y s\u1ef1 no \u1ea5m l\u00e0m \u0111\u1ea7u, n\u01b0\u1edbc l\u1ea5y ngh\u1ec1 n\u00f4ng l\u00e0m g\u1ed1c, cho n\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 n\u1ee1 th\u1eddi v\u1ee5. T\u00e0i gi\u1ecfi m\u00e0 kh\u00f4ng khoe khoang. Nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1ebfn c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 \u1edf n\u01a1i th\u00f4n d\u00e3, cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 nh\u1edd th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean th\u00e2n. Ph\u00e9p t\u1eafc nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 c\u00e1i g\u1ed1c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, c\u00e1i thu\u1eadt y\u00ean d\u00e2n, s\u1ef1 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p \u0111\u1ec1u \u1edf \u0111\u1ea5y c\u1ea3.<\/i><\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\">\u201d<\/span><\/td><\/tr><tr><td class=\"cquotecite\" colspan=\"3\"><span style=\"color: #000000;\"><cite>\u2014\u2009Bia ch\u00f9a Linh X\u1ee9ng<\/cite><\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><p><span style=\"color: #000000;\">S\u1eed th\u1ea7n\u00a0nh\u00e0 L\u00ea Trung h\u01b0ng\u00a0Ng\u00f4 Th\u00ec S\u0129, trong s\u00e1ch\u00a0<i>Vi\u1ec7t s\u1eed ti\u00eau \u00e1n<\/i>, \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 cao L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t qua vi\u1ec7c so s\u00e1nh chi\u1ebfn c\u00f4ng \u0111\u00e1nh T\u1ed1ng c\u1ee7a \u00f4ng v\u1edbi c\u00e1c chi\u1ebfn th\u1eafng c\u1ee7a\u00a0Ng\u00f4 Quy\u1ec1n,\u00a0L\u00ea \u0110\u1ea1i H\u00e0nh\u00a0v\u00e0\u00a0Tr\u1ea7n H\u01b0ng \u0110\u1ea1o:<\/span><\/p><table class=\"cquote\" role=\"presentation\"><tbody><tr><td><span style=\"color: #000000;\">\u201c<\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\"><i>N\u01b0\u1edbc ta \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi qu\u00e2n n\u01b0\u1edbc Trung Hoa nhi\u1ec1u l\u1ea7n, t\u1eeb vua Nam \u0110\u1ebf tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u r\u1ed3i, sau n\u00e0y vua Ng\u00f4 Ti\u00ean Ch\u00faa \u0111\u00e1nh B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng, vua L\u00ea \u0110\u1ea1i H\u00e0nh \u0111\u00e1nh tr\u1eadn L\u1ea1ng S\u01a1n, vua\u00a0Tr\u1ea7n Nh\u00e2n T\u00f4n\u00a0\u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c\u00a0Toa \u0110\u00f4,\u00a0Tho\u00e1t Hoan, nh\u1eefng tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb vang \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n h\u00e3nh di\u1ec7n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 m\u00e0 ph\u1ea3i \u1ee9ng chi\u1ebfn. C\u00f2n \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00ednh ch\u00ednh \u0111em qu\u00e2n v\u00e0o n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi, khi \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng ai \u0111\u1ecbch n\u1ed5i, khi k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1 kh\u00f4ng ai d\u00e1m \u0111u\u1ed5i theo, nh\u01b0 tr\u1eadn \u0111\u00e1nh Ung Li\u00eam n\u00e0y th\u1eadt l\u00e0 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t v\u00f5 c\u00f4ng, t\u1eeb \u0111\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc T\u1ea7u kh\u00f4ng d\u00e1m coi th\u01b0\u1eddng ch\u00fang ta, \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111\u1ed3 c\u1ed1ng, h\u00ecnh th\u1ee9c th\u01a1 t\u1eeb, kh\u00f4ng d\u00e1m h\u00e0 tr\u00e1ch, ch\u1ec9 s\u1ee3 l\u1ea1i sinh ra hi\u1ec1m kh\u00edch. \u0110\u1ebfn th\u01a1 t\u1eeb c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta \u0111\u01b0a cho Trung Hoa ch\u1ec9 d\u00f9ng c\u00f3 hai t\u1ea5m v\u00e1n s\u01a1n \u0111en, li\u1ec7t t\u00ean v\u00e0i v\u1ecb \u0111\u1ea1i th\u1ea7n d\u00f9ng \u1ea5n t\u00edn Trung th\u01b0 m\u00f4n h\u1ea1 m\u00e0 \u0111\u00f3ng v\u00e0o, th\u1ebf th\u00ec tri\u1ec1u L\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecbch v\u1edbi T\u1ed1ng nhi\u1ec1u l\u1eafm.<\/i><\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\">\u201d<\/span><\/td><\/tr><tr><td class=\"cquotecite\" colspan=\"3\"><span style=\"color: #000000;\"><cite>\u2014\u2009Vi\u1ec7t s\u1eed ti\u00eau \u00e1n<\/cite><\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><p><span style=\"color: #000000;\">S\u1eed gia \u0111\u1eddi\u00a0Nguy\u1ec5n\u00a0Phan Huy Ch\u00fa\u00a0trong s\u00e1ch\u00a0<i>L\u1ecbch tri\u1ec1u hi\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng lo\u1ea1i ch\u00ed<\/i>, quy\u1ec3n IX, c\u00f3 nh\u1eadn x\u00e9t v\u1ec1 v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t so v\u1edbi c\u00e1c\u00a0nh\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb,\u00a0qu\u00e2n s\u1ef1\u00a0kh\u00e1c c\u1ee7a\u00a0\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t\u00a0th\u1eddi L\u00fd:<\/span><\/p><table class=\"cquote\" role=\"presentation\"><tbody><tr><td><span style=\"color: #000000;\">\u201c<\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\"><i>Danh t\u01b0\u1edbng tri\u1ec1u L\u00fd ch\u1ec9 c\u00f3\u00a0L\u00ea Ph\u1ee5ng Hi\u1ec3u, L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t l\u00e0 h\u01a1n c\u1ea3. C\u00f4ng d\u1eb9p n\u1ea1n, m\u1edf mang b\u1edd c\u00f5i c\u1ee7a hai ng\u01b0\u1eddi r\u00f5 r\u1ec7t \u0111\u00e1ng ghi, kh\u00f4ng h\u1ed5 l\u00e0 b\u1eadc t\u01b0\u1edbng c\u00f3 ti\u1ebfng v\u00e0 t\u00e0i gi\u1ecfi. C\u00f2n nh\u01b0\u00a0\u0110\u00e0o Cam M\u1ed9c\u00a0gi\u00fap vua l\u00ean ng\u00f4i, T\u00f4ng \u0110\u1ea3n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, d\u1eabu c\u00f3 c\u00f4ng lao m\u1ed9t th\u1eddi, nh\u01b0ng m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng r\u00f5 r\u1ec7t; c\u00f4ng vi\u1ec7c trong l\u00fac l\u00e0m quan kh\u00f4ng th\u1ea5y g\u00ec cho n\u00ean kh\u00f4ng ch\u00e9p.<\/i><\/span><\/td><td><span style=\"color: #000000;\">\u201d<\/span><\/td><\/tr><tr><td class=\"cquotecite\" colspan=\"3\"><span style=\"color: #000000;\"><cite>\u2014\u2009Phan Huy Ch\u00fa<sup id=\"cite_ref-32\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>32<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/cite><\/span><\/td><\/tr><\/tbody><\/table><p><span style=\"color: #000000;\">\u0110\u00e0o Cam M\u1ed9c v\u00e0 T\u00f4n \u0110\u1ea3n kh\u00f4ng mu\u1ed1n tham d\u1ef1 tri\u1ec1u ch\u00ednh, m\u1ed7i l\u1ea7n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c xong th\u00ec v\u1ec1 \u1edf trang tr\u1ea1i vui th\u00fa \u0111i\u1ec1n vi\u00ean, n\u00ean kh\u00f4ng n\u1ed5i danh v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng quan tr\u01b0\u1eddng (theo t\u00e0i li\u1ec7u nghi\u00ean c\u1ee9u t\u1eeb nhi\u1ec1u ngu\u1ed3n c\u1ee7a Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i S\u0129).<sup id=\"cite_ref-33\" class=\"reference\"><span class=\"cite-bracket\">[<\/span>33<span class=\"cite-bracket\">]<\/span><\/sup><\/span><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>L\u00fd Th\u01b0\u1eddng Ki\u1ec7t\u00a0(ch\u1eef H\u00e1n: \u674e\u5e38\u5091;\u00a01019\u00a0\u2013\u00a01105) l\u00e0 m\u1ed9t\u00a0nh\u00e0 qu\u00e2n s\u1ef1,\u00a0nh\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb\u00a0r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u00e0o th\u1eddi\u00a0nh\u00e0 L\u00fd\u00a0n\u01b0\u1edbc\u00a0\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t. \u00d4ng l\u00e0m quan [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_siteseo_robots_primary_cat":"1","site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"default","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-4)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-1064","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1064","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1064"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1064\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1068,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1064\/revisions\/1068"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1064"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1064"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/historyhub.id.vn\/wp\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1064"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}